Gedachtewisselingen over wereldproblemen tijdens Duitse boekenbeurs

Foto: Marc Jacquemin

Foto: Marc Jacquemin

BERLIJN – De wereld is in shock, wereldleiders en politici staan voor grote problemen én tijdens de Frankfurter Buchmesse komen fantastische schrijvers uit de hele wereld bij elkaar. Dat was voor de Deense schrijfster Janne Teller de aanleiding om schrijvers uit alle delen van de wereld bij elkaar te brengen, zodat ze hun ideeën en gedachten over de actuele wereldproblemen met elkaar kunnen uitwisselen. Per webcam vanuit Göteborg gaf ze vanochtend op een persconferentie in Berlijn uitleg over haar project, dat tijdens de Frankfurter Buchmesse 2014 onder de naam Frankfurt Undercover zijn primeur beleeft.

‘Tussen de evenementen door kunnen schrijvers zich ontspannen in de schrijverslounge terugtrekken. Deze Tulip-lounge is bestemd voor alle schrijvers. De helft van deze ruimte wordt dagelijks twee uur langafgesloten voor zo’n 15, 16 auteurs die onder elkaar van gedachten wisselen over de grote wereldproblemen. Dat is het undercover gedeelte’, legde Teller uit.

Undercover betekent geen media en publiek. Volgens Teller moeten de schrijvers vrij en ontspannen met elkaar kunnen spreken en ook de ruimte hebben fouten te maken.’“Soms zeg je iets waarvan achteraf blijkt dat je het anders bedoelde’, lichtte ze toe.

Het is niet de bedoeling dat de schrijvers na afloop met oplossingen op de proppen komen. ‘Het moet niet worden gezien als een soort club. Drie dagen nemen er verschillende schrijvers aan deel, sommige schrijvers zijn bij meerdere sessies aanwezig. Het is eerder een vorm van brainstormen. Uiteindelijk komen verschillende gedachten en ideeën over het besproken onderwerp naar buiten.’

De Undercover sessies vinden plaats op 8, 9 en 10 oktober. Na afloop staan de schrijvers pers en publiek te woord, zodat ook politici wereldwijd kennis kunnen nemen van hun ideeën over de huidige wereldproblematiek. Volgens Janne Teller hebben we nieuwe ideeën nodig die niet gefilterd zijn en uitzicht bieden op nieuwe wegen en mogelijkheden in een wereld die in haar ogen in een behoorlijke shock verkeert.

Advertenties

Berlijn, mekka van de craft beers

Craft Beer Award 2014Sinds 2004 biedt een brouwersvakschool in München de opleiding tot biersommelier aan. Dat zegt biersommelière Sylvia Kopp van de Berlijnse Beer Academy in het Duitse tijdschrift Flavour Magazin. Zelf kwam ze volgens het interview al vroeg in aanraking met het thema bier, omdat ze wilde weten waarom de soorten zo verschillend smaken en hoe de diverse aroma’s tot stand komen.

Is het juist dat de smaak de laatste jaren minder belangrijk was dan het levensgevoel? Die vraag stelt de interviewster van Flavour Magazin. ‘Helemaal juist’, vertelt Sylvia Kopp. ‘De brouwers hebben verleerd over bier te spreken of na te denken over nieuwe smaakrichtingen. Daarvoor in de plaats vloog al het geld in de marketing, in sponsoring of in het levensgevoel dat met het merk wordt bezorgd, niet met het bier. In Duitsland veranderde dit ongeveer drie jaar geleden door de opkomst van de craft beer beweging en dat vind ik klasse.’

Cultbrouwerij Mariendorf
De craft beers zijn in Duitsland inderdaad behoorlijk in opkomst. De Duitse media berichten graag over de ambachtelijk gebrouwde bieren en dan vooral over de craft beers in Berlijn. Dagblad Tagesspiegel schreef bijvoorbeeld over de komst van de Amerikaanse cultbrouwerij Stone Brewing. In juli was eigenaar Greg Koch persoonlijk in de hoofdstad om de komst van zijn brouwerij naar de voormalige gasfabriek aan de Lankwitzer Straße in stadsdeel Mariendorf aan te kondigen. In 2016 staat daar een groot complex met brouwerij, restaurant, merchandisingshops en een ‘Biergarten’. De Amerikaanse brouwer investeert maar liefst 25 miljoen dollar om vanuit Mariendorf de Europese markt te veroveren.

Promotievideo van cultbrouwerij Stone Brewing over de toekomst in Berlijn

Trend
Terug naar het interview. De biersommelière vertelt iets over het concept achter de craft beer beweging. ‘Craft beer is een reactie op de saaie eenheidssmaak uit de massaproductie. In de VS zorgde dat lichtgroene slootwater in blik er in de jaren ’80 al voor dat nieuwe ideeën ontstonden. Ondertussen zijn er daar nu zo’n 3.000 craft brouwers actief met het brouwen van een op-en-top karakteristiek bier met een stevige smaak. Enkele van die brouwers zijn in de laatste 20 tot 30 jaar uitgegroeid tot grote brouwerijen zoals Sierra Nevada, New Belgium of de Boston Beer Company met het merk Mark Samuel Adams. Ze brouwen echter nog steeds met hetzelfde karakter. In Duitsland is die beweging drie jaar geleden op gang gekomen en ontwikkelt zich momenteel in volle vaart’, aldus Sylvia Kopp.

Proeven
Craft Beer Award 2014Het interview vindt plaats in de Berlijnse Beer Academy, een plek waar diverse bieren worden geproefd en waar biercursussen worden aangeboden. Volgens Sylvia Kopp is er wat het proeven betreft geen verschil met het proeven van wijn: uiterlijk, aroma, de geur, mondgevoel – textuur, structuur, smaakontwikkeling, afdronk. ‘Aangezien veel bieren die wij kennen zeer bitter zijn door de hop, is de afdronk super belangrijk;  is die heel lang bitter of juist kort. Dat is ook de reden waarom we bij bier niet uitspugen zoals bij de wijn maar het doorslikken. Voor de rest is het dezelfde procedure, tussendoor is er brood en water om te neutraliseren’, aldus Kopp.

Een craft beer brouwerij in Berlijn Kreuzberg

Bij de selectie van bieren in de Beer Academy let de biersommelière altijd op de verschillende stijlen zoals een Lager, een Ale, een Oud Bier en een Berliner Weiße. Daarbij moeten ook alle kleuren vertegenwoordigd zijn, van blond tot barnsteen tot donker. ‘En natuurlijk de verschillende procenten – dan hebben we er ook een bier met een alcoholpercentage van 10% tussen zitten.’

Prijzen
Niet alleen op de Beer Academy wordt bier geproefd. In juni van dit jaar vond de eerste Craft Beer Award Deutschland plaats, georganiseerd door uitgeverij Meininger. Van de 250 uitkozen bierproducten werden er 84 met een medaille onderscheiden. Craft bierbrouwer van het jaar werd Camba Bavaria uit Truchtling. 13 van de 24 Camba Bavaria voorgestelde biersoorten ontvingen een medaille. Volgens organisator Dirk Omlor lag de kwaliteit van de bieren extreem hoog. ‘Het was brouwkunst van het allerhoogste niveau’, aldus Omlor. De volgende Meinings International Craftbeeer Award vindt op 3 en 4 maart 2015 plaats.

craftbeer2Festivals
De Global Association of Craft Beer Brewers organiseert jaarlijks het Global Craft Beer Festival in Berlijn. Dit jaar streden op 25 juli 68 internationale brouwers om de prijzen. In de categorie Indigenous beer won de Antwerpse Brouw Compagnie een gouden medaille met hun Seefbier.

Nederland, vertegenwoordigd met Vandestreek bier, viel buiten de prijzen. Vanuit België kwamen ook brouwerij De Hoorn, brouwerij Henricus en Vliegende Paard Brouwers naar Berlijn. Daarnaast vonden brouwerijen uit Duitsland, Brazilië, Kenia, Spanje, Italië, Frankrijk, Oostenrijk, Polen, Zwitserland, Israël, Ierland, de VS, Tsjechië, Finland, IJsland, Zuid-Afrika en Groot-Brittannië hun weg naar de Duitse hoofdstad.

Berlin Craft Bier Fest, dat is de naam van een ander Berlijns craft beer festival dat dit jaar voor de eerste keer van start ging. Ruim 6.000 bezoekers bezochten de 11 Berlijnse craft beer brouwerijen. Biersommelière Sylvia Kopp van de Beer Academy organiseerde tijdens dit festival een Berliner Brauer Talk waarbij ze tekst en uitleg gaf rondom het thema craft beer.

Horeca
De craft beers zijn niet alleen verkrijgbaar in de vele biologische supermarkten, maar worden ook een in toenemend aantal bars en restaurants geserveerd. Eén daarvan is restaurant Das Meisterstück, dat zich heeft gespecialiseerd in de beste craft beers ter wereld. De filosofie van dit etablissement aan de Berlijnse Hausvogteiplatz is ‘genieten van bier, worst en brood op het hoogste niveau’. Om dit te kunnen bewerkstelligen werkt het restaurant o.a. samen met Braufactum, het bedrijf dat internationale craft beers op gelijke hoogte zet met uitgelezen wijnen.

Braufactum presentatie in een supermarkt

Smaak
Tot slot keer ik weer terug naar het interview met de biersommelière. De interviewster wil graag weten wat zij persoonlijk onder een goed bier verstaat. ‘Ik drink nog altijd waanzinnig graag pils, maar niet de mainstream pils, het moet iets zijn wat mij fascineert en verrast. Natuurlijk moet het vlekkeloos zijn, mag het geen brouwfouten hebben maar hoofdzakelijk hou ik van bieren uit particuliere brouwerijen, die echt moeite doen om creatief te brouwen en zo een geweldig hopprofiel leveren. Ik drink bijvoorbeeld nog altijd graag Schönramer Pils. Mijn absolute lievelingsbier is echter nog altijd Orval, een Belgisch bier.’

Media
Dit jaar verscheen in Der Spiegel een serie foto’s met Berlijnse craft beers en in het tweewekelijkse Berlijnse stadmagazine Zitty stond een uitgebreid artikel over de craft beers in Berlijn.

Toevalleren in Berlijn

De bekende Berlijnse toren wilde weer eens in beeld.

‘Dat gaat vandaag niet meer lukken’, vertelt de vrouw achter het loket, ‘de nummertjes zijn op.’
Mijn Duits is goed genoeg om te begrijpen dat dit wel een heel merkwaardig antwoord is op mijn vraag waar ik in dit stadsdeelkantoor een inschrijvingsbewijs kan halen. Dat heb ik nodig om binnenkort bij de Nederlandse ambassade mijn paspoort te laten verlengen. De  Anmeldebestätigung voor Kreuzberg heb ik wel maar volgens de richtlijnen van de ambassade mag deze niet ouder dan zes maanden zijn.

‘Dan moeten er nieuwe nummertjes in’, opper ik. Ik ken die apparaten nog uit de tijd dat ik pas in Berlijn woonde en me overal moest aanmelden en overal moest wachten. In Nederland stonden ze vroeger altijd bij de bakker en de groenteboer, dat waren de winkels waar je een nummertje moest trekken.
‘Een stormloop, mijnheer’, vertelt de vrouw achter het loket mij. ‘Alle nummertjes weg, meer dan 200 mensen, vandaag is niets meer mogelijk, we zijn overbelast.’
‘Maar dan kan ik pas maandag weer hier naartoe, morgen en overmorgen is Burgerzaken toch gesloten?’
Ze zwijgt instemmend.

Dit heb ik nog nooit eerder meegemaakt. Het stadsdeelkantoor is tot 13:00 uur open en om half elf word je niet meer geholpen, omdat het te druk is. Op weg naar huis besluit ik bij U-Bahn station Mehringdamm spontaan een bezoekje af te leggen bij de fotozaak. Ik heb immers ook pasfoto’s nodig. Voor een Nederlands paspoort heb je andere pasfoto’s nodig dan voor een Duits reisdocument en dus moet je de halve stad door, op weg naar een geschikte fotograaf. Op de website van de ambassade staan een aantal namen van fotozaken die zich hebben gespecialiseerd in het nemen van pasfoto’s voor Nederlandse reisdocumenten. ‘Jet Foto, Dircksenstrasse 89′ lees ik op een papiertje wat ik had meegenomen voor een eventueel bezoek aan de fotozaak. Jet Foto is één van de zaken die op de website van de ambassade worden genoemd. Als ik even later vanaf Alexanderplatz de Dircksenstrasse inloop, blijkt dat nummer 89 niet bestaat.

‘Andere kant’, legt een Chinese dame van een souvenirwinkel mij uit. Ik loop nu aan de andere kant van de Dircksenstrasse terug naar Alexanderplatz maar zie wederom geen nummer 89. Het is een rare dag, zeg ik tegen niemand en google op mijn telefoon naar Jet Foto.
“Onder de boog bij Alexanderplatz”, vertelt de dame van Jet Foto mij via de telefoon. Ik loop langs allerlei bogen bij Alexanderplatz maar vind geen Jet Foto. Dan zie ik op een etalageruit reclame voor een fotozaak. Volgens de grote pijl moet ik het station in en ja hoor, in de hal bevindt zich een kleine fotowinkel, gespecialiseerd in pasfoto’s. De zaak heet echter geen Jet Foto.

‘Die zit verderop, bij Alexa. Wat wilt u dan?’
Ik twijfel. Ik wil een foto maar dat klinkt nogal vreemd in deze zaak voor pasfoto’s.
‘Een speciale foto voor een Nederlands document’, leg ik uit.
‘Dat doen wij ook’; vertelt ze vriendelijk.
Opnieuw twijfel. Dat doen wij ook, ze ruikt gewoon handel.
‘Echt?’, vraag ik en realiseer me dat ik hiermee zeg dat ik haar niet geloof.
‘Ja, echt, 100%. Hier komen veel Nederlanders die dat laten doen.’
Waarom staat ze dan niet op de website van de ambassade, denk ik. Nu is het een kwestie van vertrouwen. Ik kijk haar nog eens goed aan en besluit dan hier de foto’s te laten maken.
‘Wat is eigenlijk het verschil met de foto’s van de Duitsers?’, vraag ik als ik mijn jas heb uitgedaan en klaar zit voor de opname.
‘Nederlanders hebben grotere hoofden.’
Ik moet lachen.
‘Mond gesloten’, zegt ze.
‘Ik wil juist lachend op de foto’.
‘Nee. Op officiële documenten wordt niet gelachen’, vertelt ze me lachend. Ik moet weer lachen maar dat mag dus niet. Ik hou me in. Dan denk ik heel eventjes dat ik in een uitzending met verborgen camera verstrikt ben geraakt, want ik moet een soort zwemplankje van wit schuimplastic voor me houden, op buikhoogte.
“Daar legde ik als kind mijn hoofd op, bij het rugzwemmen”, schiet het door m’n hoofd.
‘Dit is wel een hele aparte bedoeling’, vertel ik.
‘Het is niet anders’, vertelt ze en vraagt me haar aan te kijken. Dan worden de pasfoto’s genomen.

Vertrekpunt rondvaart.

Een tientje lichter verlaat ik fotozaak 1A Foto, die ook op de website van de ambassade blijkt te staan maar dat wist ik op dat moment niet. Ik loop terug naar de Dircksenstrasse, richting Hackescher Markt. Halverwege de straat loop ik een Thais restaurant binnen. Vijf minuten eerder dacht ik er nog aan ergens een kop koffie te drinken en een broodje te eten maar goed, op een dag als deze gebeuren wel meer onvoorspelbare dingen. Het toeval is sterker dan ik.

Bij een gastvrije serveerster bestel ik gemberthee met citroen en honing. Het is de eerste keer in mijn leven dat ik gemberthee met citroen en honing bestel. Ook dit past bij deze verrassingsdag. Voor € 7,20 bestel ik vervolgens gegrilde en gemarineerde varkenshaas met koriander op wokgroente en een saus van zwarte peper en whiskey. Het geheel wordt geserveerd met rijst en radijsjes in de vorm van bloemen. Een eenvoudige maar smaakvolle salade gaat eraan vooraf en is bij de prijs inbegrepen. Alles smaakt zo heerlijk, dat ik Thai Inside opgewekt verlaat en besluit de bibliotheek nabij het museumeiland te bezoeken. Daar ligt een boek over Berlijnse theaters dat ik alleen op die locatie kan ophalen. Ik weet alleen niet precies waar de bibliotheek zich bevindt maar onderweg kan ik altijd vragen naar de Breite Straße, dat is het adres. Via de Hackescher Markt loop ik richting de  Spree. Dan hoor ik een luide bel. Ik kijk opzij en zie een bord met vertrektijden voor rondvaartboten.

Achterkant van de bibliotheek.

‘U kunt meteen instappen’, vertelt de verkoper van rondvaartboottickets.
Ik twijfel voor de derde keer vandaag.
‘Varen jullie door Kreuzberg, over het Landwehrkanal?’, vraag ik.
‘Nee, centrum. Hier in de buurt.’
‘Na, ik wil door Kreuzberg varen.’
‘Na, dat gaat vandaag sowieso niet lukken, want er zijn weer problemen met de sluizen.’
Neemt ie mij in de maling of niet?
‘De concurrent vaart zeker door Kreuzberg?’, vraag ik.
‘Nee, wij varen ook door Kreuzberg. Maar nu niet, ik zei toch al, de sluizen.’
Ik twijfel voor de vierde keer.
‘Ik woon al een paar jaar in Berlijn maar ik wilde altijd al een keer in zo’n rondvaartboot.’
‘Dan is het nu toch perfect. Droog, lekker rustig.’
Nu twijfel ik niet voor de vijfde keer maar koop voor € 12,00 een ticket. Tien minuten later vaar ik samen met vijf andere gasten over de Spree. De Nederlandse ambassade kan ik net niet zien, want vóór de sluizen draait de boot om en vaart richting de Berlijnse regeringswijk. Ik neem wat foto’s en vind het al met al wel aardig om de stad eens vanaf het water te zien. Onderweg zie ik zelfs de achterkant van de bibliotheek. Nu weet ik meteen waar ik na afloop van dit toeristische intermezzo naartoe moet.

‘Dat kan niet’, antwoordt de dame van de bibliotheek.
‘In Kreuzberg kon het wel’, vertel ik.
‘Het kan niet vanwege de techniek’, legt ze uit en wijst naar de automaat waarmee je bibliotheekboeken uitleent. Die automaat vraagt om je bibliotheekpasje en die heb ik niet bij me. In Kreuzberg was dat ook een keer het geval maar daar kon ik met het tonen van mijn paspoort het gereserveerde boek toch meenemen.
‘Waar in Kreuzberg?’, vraagt deze bibliotheekdame.
‘Ergens een kleine bibliotheek’, zeg ik.
‘Ja, maar hier kan dat niet. Wij zijn een grote bibliotheek. Bovendien, ik mag het niet doen.”
‘Echt flexibel bent u niet. U wilt het niet doen’, zeg ik en merk dat ik uiterst rustig en vriendelijk blijf.
‘Het is de techniek. Het kan niet.’
Ik geef het op, leg het boek terug en loop naar buiten. Nieuwsgierig loop ik langs de sluizen bij de Nederlandse ambassade. Er liggen twee boten. Dat begrijp ik niet.

Ik voel me nog steeds energiek – zou het de gemberthee zijn? – en roep naar de kapitein.
‘De sluizen zijn toch niet kapot?!’
‘Wablief?!’, roept hij, maar dan in het Duits.
‘Ik kon niet met een rondvaartboot naar Kreuzberg, want de sluizen zouden kapot zijn.’
‘Dat was vanochtend!’, roept hij. ‘Nu doen ze het, dat zie je toch!’

Ja, dat zie ik. Ik bedank de kapitein en besluit nu echt op huis aan te gaan. Genoeg getoevalleerd vandaag. Dat woord schoot me net te binnen. Natuurlijk bestaat het niet maar het zou kunnen bestaan. Toevalleren kan ik alleen op een dag als deze, als er even geen spoedeisend werk wacht en ik tijd heb om bijvoorbeeld een stadsdeelkantoor te bezoeken en pasfoto’s te laten maken. Dan toevalleer ik graag door Berlijn om er later over te berichten.