Spiritueel Berlijn in beeld

sb2Te midden van de hectiek, de stress en het alledaagse leven viert spiritualiteit vandaag de dag weer hoogtij. Berlijn is een toevluchtsoord voor allerlei zoekende en praktiserende individuen, tolerantie is van oudsher een kenmerk van deze buitengewone stad.

Bovenstaande woorden vormen de inleiding bij de officiële filmbeschrijving van Spirit Berlin, een documentaire die op donderdag 25 september in première gaat. In deze film van Kordula Hildebrandt beleeft de jonge acteur Stephan Ziller, die zichzelf speelt maar nu eenmaal van beroep acteur is, een trip door de wereld van de ashrams, spirituele centra en gemeenschappen. Daarbij ontmoet hij de mooie yogalerares Simone en wordt verliefd op haar. Al snel dreigt hij zichzelf te verliezen in het brede scala aan verlichtingsmogelijkheden. Radeloos rennend van het ene evenement naar het andere rijst de vraag of Stephan ooit een innerlijke rust en zijn ware liefde vinden kan.

Interview
In het gratis Berlijnse maandblad Sein las ik vandaag een interview met regisseuse Kordula Hildebrandt. Na een studie geesteswetenschappen en een cursus tot yogalerares reisde ze onder andere naar India, Taizé, Lourdes en liep de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella. Spirituele ervaringen deed ze op bij Zen-meesters, in het Osho-centrum in Poona, in Taizé, bij Yoga Vidya, in ZEGG (een centrum voor experimentele samenlevingsvormen in Bad Belzig)  en verschillende ashrams/centra. In 2013 richtte ze Hildebrandt Film op. De documentaire Spirit Berlin is haar debuut op het gebied van de lange film.

Het idee
Hoe kom je op het idee over de spirituele zoektocht van een jonge acteur in Berlijn te vertellen? Deze openingsvraag had van mij kunnen zijn maar is van dr. Isabell Lütkehaus, een yogalerares en voorlichter van de Ayurvedische voedingsleer uit Berlijn. De regisseuse antwoordt dat ze haar eigen ervaringen in een filmproject wilde omzetten. Spirit Berlin noemt ze een documentaire met een filmische dramaturgie. “Het is een voordeel dat de hoofdpersoon acteur is, want hij heeft affiniteit met de camera én hij schrikt niet terug van de techniek. Het was ook een bewuste keuze dat hij met een vrouwelijke collega – Simone Geißler – inzichten bij yoga zou opdoen en samen met haar partner-yoga zou beleven. Simone Geißler is yogalerares én actrice.

Verliefd
Tijdens de filmopnamen heb ik dan gemerkt dat Stephan verliefd werd op de yogalerares Simone. Als documentairemaakster heb ik dat van afstand gefilmd. Stephans liefdesverhaal heb ik als vorm van drama in de film verwerkt, erin gevlochten. Tijdens het snijden van de film hebben coproducent Sascha Supastrapong en ik gemerkt dat we Stephans heldenreis nog duidelijker konden maken als we enkele scenes filmden waarin ze samen yoga-oefeningen op het dak doen of in een rubberboot over het Landwehrkanal varen. We hebben het liefdesverhaal gebruikt om van Stephans reis door het spirituele Berlijn én de interviews met internationale sterren uit de spirituele scene er nog een gedramatiseerd verhaal voor de toeschouwers aan toe te voegen.”

Deelnemende organisaties
Berlijn barst van de mogelijkheden op spiritueel gebied. In het interview vertelt Kordula Hildebrandt dat ze bij het zoeken naar organisaties voor de film werd bijgestaan door een bevriende klankgenezeres, Susanne Schinnerl. Via haar kwam ze in contact met spirituele meesters als Sacinandana Swami, Didi Sudesh, Mata Umila Devi en Sri Sri Ravi Shankar. Suzanne begeleidde haar ook aan het begin van de film tijdens het yogafestival en het 30-jarige feest van Art of Living in het Berlijnse Olympiastadion. “Dan duik je in die wereld. Je spreekt met de mensen en wordt verder op weg geholpen. De scene in de biologische winkel, waar Stephan flyers verzamelt, die was ook daadwerkelijk zo. De keuzes die we maakten hingen ook van de aanbieders af. De Rozenkruisers en de vrijmetselarij wilden bijvoorbeeld niet meewerken maar wensten ons wel veel succes. Organisaties vanuit de kerk en Islamistische gemeenschappen of Joodse gemeentes hadden überhaupt geen interesse en hebben – op enkele na – niet eens op het verzoek gereageerd”, aldus Kordula Hildebrandt.

Veel yoga
Voor yoga, in al zijn facetten, is heel veel plaats in de film. Waarom? Dat vraagt interviewster Isabell Lütkehaus. De regisseuse antwoordt dat yoga in Berlijn boomt. In 2003 was dat nog anders. Ze leefde destijds zelf voor het eerst in Berlijn en deed een keer mee aan een ‘anarchistische’ yogacursus in een grote, alternatieve woongroep. “En zoiets als biologische winkels waren er niet nog niet in die hoeveelheid in Mainz, waar ik studeerde”, legt Kordula uit. Volgens haar breidde yoga en de ecologische beweging zich vanuit Berlijn uit over het hele land. “Net als mode of muziek. Wat dat betreft is yoga een van de hypes die uit Azië via Amerika hier in Europa neerstreek. Dat er in Spirit Berlin verschillende yogarichtingen aan bod komen, dat is echter toevallig. Karate, boeddhistische centra en soefi’s zijn net zo vertegenwoordigd.”

Verlichting
Volgens de filmmaakster laat Stephan in de film precies zien wat hij allemaal beleeft in de diverse centra en verstopt hij zichzelf niet.  “Hij is een beetje meer geworden”, vertelt Kordula. Eigenlijk was het haar plan om aan de hand van een ‘held’ haar eigen proces, wat ze zelf heeft beleefd, te tonen. “Maar dat dit onmogelijk is, Stephan is nu eenmaal niet ik, das was wel duidelijk. Maar zo héél anders dan bij mij was zijn zoektocht ook niet. Ik vind het zeer authentiek, ook met zijn weerstanden. Daarom kan iedereen zich met de film en zijn zoektocht identificeren.” Ze beklemtoont dat ze het fantastisch vindt dat Stephan, ondanks dat hij verliefd werd op Simone, zijn spirituele reis voortzette.

Commercie
Tot slot gaat het in het interview over de kijk op spiritualiteit in het algemeen. Het is big business en de interviewster wil weten hoe de regisseuse dit ziet. “Ik had de kritiek op de ‘aanbiedingen in de spirituele supermarkt’ niet echt in het vizier. Natuurlijk heb ik gezien dat er her en der woekerwinsten worden opgestreken maar aangezien het voor mij in de film vooral om diepgaande, ‘echte’ spirituele ervaringen ging, heb ik dit in de film alleen kort aangestipt.” Hiermee doelt ze op de scene waarin Stephan in de supermarkt alle flyers mee naar huis neemt en daar bekijkt wat bij hem past. In de film probeert Mitsch Kohn een antwoord te geven op Stephans vraag hoe hij vindt wat hij zoekt. “Misschien ben je vandaag meer open voor yoga of is een wandeling door de natuur beter of wil je liever mediteren.”

Spirituele psychose
Volgens Kordula Hildebrandt geeft Ronald Engert, de uitgever van het tijdschrift Tattva Viveka, een zeer duidelijk antwoord op die vraag: “Er bestaat zoiets als een spirituele psychose”. Volgens de regisseuse bedoelt hij daarmee dat er ook zoiets bestaat als het te verbeten zoeken naar zielenrust of spirituele verlichting. “Dus dat het dan bij die mensen enkel en alleen nog om zichzelf en hun ‘reinheid’ draait. Dat drukt zich dan ook uit in een extreme levenswijze. Dat kan dus ook een te gezonde levenswijze zijn. In zoverre is het juist dat ik de commercie niet bekritiseer, ik ben sowieso geen filmmaakster tégen iets maar vóór iets. In Spirit Berlin gaat het veel meer om de overwinning van angsten. Stephans moed staat voorop, de moed om dit allemaal in een film, dus voor de camera, te beleven. Het is een intiem portret over de overwinning van zijn angsten. Zo luidt uiteindelijk de hartelijke boodschap van de film: je hoeft jezelf niet te verstoppen als je in je hart bent.”

Spirit Berlin gaat op 25 september in heel Duitsland in première en gaat in Berlijn in de volgende drie bioscopen van start:
– Sputnik (Kreuzberg)
– Ladenkini (Friedrichshain)
– Babylon (Kreuzberg)

De Heimatpremiere in Berlijn vindt op zondag 21 september in Cineplex Bad Kreuznach plaats. Aansluitend volgt een gesprek met de filmmaakster. Meer informatie op de speciale FB-pagina.

Bekijk de trailer:

Bekijk hieronder een interview met de filmmaakster Kordula Hildebrandt op Youtube

Het complete (Duitse) interview uit maandblad Sein

Advertenties

Een bominslag

Het is vandaag 11 september. Dertien jaar geleden, op de dag dat in New York de verschrikkelijke aanslag plaatsvond, woonde ik net enkele jaren op Mallorca. In augustus 2001 gaf ik de eerste uitgave van mijn eigen maandblad “Mallorca Vandaag” uit, een blad dat tot eind 2006 in gedrukte vorm op het Spaanse eiland verscheen. Sinds 2011 is “Mallorca Vandaag” niet meer in mijn handen. Destijds moest ik in mijn blad iets over de aanslag schrijven. Er niet over schrijven zou belachelijk zijn.

Ik wist alleen niet hoe ik op korte termijn een zinnig stuk op papier kon krijgen. Gelukkig hielp de Nederlandse schrijver/literair vertaler Jean Schalekamp mij destijds uit de nood en schreef een gastcolumn n.a.v. de aanslag. Het was een heldere column van iemand die weet waar hij het over heeft. Daarom zet ik die tekst vandaag op mijn blog:

Jean Schalekamp en zijn vrouw Muriel ten Cate op Mallorca

Jean Schalekamp en zijn vrouw Muriel ten Cate op Mallorca

Een bominslag

Die fatale dinsdagmiddag, 11 september om 3 uur was het alsof er een bom insloeg in mijn eigen huiskamer. „Dit kan niet“, zei ik hardop, toen ik de eerste beelden van de brandende wolkenkrabber zag en nog niet bekend was wat er precies was gebeurd. Een paar minuten later, toen het tweede vliegtuig zich in de andere toren boorde, begon de werkelijkheid tot me door te dringen. Verbijstering, ongeloof, afgrijzen, net als bij iedereen, gevolgd door een nog vage angst voor wat de gevolgen zouden zijn. Dit gebeurde in Amerika, en op hetzelfde moment gebeurde het hier, en in miljoenen andere huiskamers.

De volle omvang van de ramp begon te dagen: duizenden doden, maar ook: tienduizenden die achterbleven, die plotseling wezen, weduwen waren geworden, ouders, verloofden, broers, zusters, vrienden die zich ineens met een leegte in hun bestaan geconfronteerd zagen, een peilloos diep zwart gat. En dan begin je na te denken. Waarom? Wat is de oorzaak van die verschrikkelijke haat, die voor iedereen onverwacht tot explosie kwam en deze catastrofe veroorzaakte?

Op het moment waarop ik dit schrijf, is het al weer ruim drie weken geleden dat het gebeurde. President Bush heeft de wereld voor de keus gesteld: wie, in deze strijd van Goed (Amerika) tegen Kwaad (de terroristen) niet met Amerika is, is met de terroristen. Maar zo simpel is het niet. Natuurlijk ben ik solidair met de Amerikaanse slachtoffers en vanzelfsprekend ben ik tegen alle vormen van terrorisme en politiek of religieus fanatisme.

Maar mag ik evengoed mijn twijfels hebben over de mogelijke methoden om het probleem op te lossen? Dan sta ik meer achter de woorden die de Israëlische politicoloog Shlomo Avineri onlangs uitsprak: „Terroristen doden is net als muskieten doden. Je mept er een paar dood, maar er komen er altijd weer meer. Muskieten kun je alleen doden door het moeras droog te leggen waarin ze gedijen.”

Om het probleem van het terrorisme te kunnen oplossen is het van groot belang, eerst na te denken over het Waarom. Het moeras waarin de terroristen gedijen is niet alleen de verschrikkelijke ellende van veel derde wereldlanden, waar de moslimintegristen hun adepten recruteren. Het is ook het nu al meer dan 50 jaar oude conflict tussen Israël en de Palestijnen, waarin de VS ook voor de meer gematigde moslims de grote boosdoener is, die met geld, wapens en veto’s in de Veiligheidsraad de politiek van Israël blijft steunen. Bovendien was het provocerende bezoek van Ariel Sharon aan het voor de moslims heilige plein van de moskeeën in Jeruzalem een klap in het gezicht van de hele Islam, die het effect had van de lont in het bekende kruitvat, en tot gevolg had dat nu zowel in Israël als in het Palestijnse gebied de fanatieke radikalen het toneel beheersen. Zolang het probleem Palestina niet op een rechtvaardige manier wordt opgelost, zullen er steeds meer terroristen komen.

Natuurlijk is Palestina maar een deel van het probleem. De moslimfundamentalisten, die ernaar streven de hele mensheid met geweld naar de donkerste Middeleeuwen terug te drijven, begaan op veel plaatsen hun gruweldaden: in de Filipijnen, de Molukken, Kahmir, en zelfs op een paar honderd kilometer van onze zuidkust, in Algerije. Maar zelfs hier zou Amerika een deel van de verantwoordelijkheid bij zichzelf moeten zoeken: uiteindelijk komen ook de Algerijnse terroristen uit de school van Bin Laden en de Taliban, die enkele jaren geleden nog door de VS en de CIA werden gesteund en bewapend omdat ze tegen de Russen vochten. Soms heeft de koude oorlogspolitiek ware monsters gebaard.

Terwijl ik dit schrijf, weten we nog altijd niet wat er zal gaan gebeuren. Ik moet toegeven dat Bush tot nu toe, ondanks zijn dreigementen en ondanks de  – begrijpelijke – pressie vanuit het grootste deel van de Amerikaanse bevolking, de zaak zeer voorzichtig heeft aangepakt. Maar dat er iets moet gebeuren is duidelijk. Ik hoop alleen dat het niet tot massale en waarschijnlijk nutteloze bombardementen komt, die alleen maar nog meer haat en terrorisme zouden opwekken.

En wie weet, misschien heeft dit alles ook nog positieve gevolgen. Zoals, om maar eens iets te noemen: het verdwijnen van het afschuwelijke regiem in Kabul, al moeten we maar afwachten wat er voor in de plaats komt. Erger dan de Taliban kan het in elk geval niet. Laten we hopen dat er misschien, op langere termijn, een oplossing van het Palestijnse probleem uit voortkomt. En vooral, dat de anti-terroristische maatregelen die nu overal genomen worden, geen inbreuk maken op wat de belangrijkste verworvenheden zijn van wat we onze vrije wereld noemen: onze individuele privacy en onze vrijheid om te denken, te zeggen en te schrijven wat we willen.

Door Jean Schalekamp
(Deze column verscheen eerder in september 2001 in maandblad Mallorca Vandaag)

Jean Schalekamp (Rotterdam, 1926) is literair vertaler van Engelse, Franse en Spaanse literatuur. Meer dan 160 boeken zijn door hem in het Nederlands vertaald. Daarbij horen bijna alle boeken van schrijver/journalist Arturo Perez Reverte, die o.a. de historische roman “El sol de Breda” aan zijn Nederlandse vertaler opdroeg. Bovendien is Jean Schalekamp schrijver van diverse romans, reis- en verhalenbundels. Vanaf 1960 woont en werkt hij op Mallorca. Hij levert regelmatig bijdragen aan de cultuurpagina’s van de Spaanse krant Diario de Mallorca. Wikipedia: Jean Schalekamp.

Shortlist Duitse boekenprijs 2014

dbpVanochtend om 10:00 uur verscheen de shortlist met zes boeken voor de Deutscher Buchpreis 2014. Zeven juryleden kozen Pfaueninsel van Thomas Hettche, April van Angelika Klüssendorf, Panischer Frühling van Gertrud Leutenegger, 3000 Euro van Thomas Melle, Kruso van Lutz Seiler en tenslotte Der Allesforscher van Heinrich Steinfest.

Hoe reageerden de Duitse media? Wel, volgens de FAZ ontbreekt ‘pijnlijk’ de roman Am Fluß van Esther Kinsky als één van de meest gedurfde Duitse pogingen tot proza. Volgens FAZ-redacteur Andreas Platthaus is met Vor dem Fest van Saša Stanišić het beste boek van de longlist verdwenen.

Der Spiegel schrijft over drie verrassende kandidaten en drie te verwachten favorieten.Tot de favoriete kandidaten behoren Lutz Seiler met Kruso, Thomas Hettch met Pfaueninsel en Thomas Mell met 3000 Euro. Van de drie verrassingen noemt Der Spiegel Heinrich Steinfest met Der Allesforscher ‘wellicht de ontdekking van de shortlist 2014.’ Tot slot schrijft Die Welt dat Kruso van Lutz Seiler de prijs moet winnen. Uitvoerig wordt beschreven waarom de debuurtoman, die over 1989 en het einde van een staat gaat, de prijs verdient. Het boek werd in de Duitse media al met veel lof ontvangen, vooral door het prachtige, poëtische taalgebruik.

De prijsuitreiking vindt plaats op 6 oktober om 18:00 uur plaats in de Kaisersaal van het middeleeuwse stadhuis Römer in Frankfurt am Main. Om 18:55 uur wordt de uiteindelijke winnaar bekendgemaakt. Dit evenement is een jaarlijkse opmaat voor de Frankfurter Buchmesse, die van 8-12 oktober plaatsvindt.