Kunstenaar Dries Verhoeven op een Berlijnse Avond

Suzanne Jaeschke en Dries Verhoeven

Suzanne Jaeschke en Dries Verhoeven

Afgelopen dinsdag was de Nederlandse theatermaker en beeldend kunstenaar Dries Verhoeven te gast bij de vereniging Berlijnse Avonden (BA). Suzanne Jaeschke sprak met hem onder andere over de achtergronden van zijn projecten en de reacties van de toeschouwers.

‘Hij maakt installaties, performances en happenings in musea, op locatie en in de openbare ruimte van een stad. Op de grens tussen performance- en installatiekunst zet hij de verhoudingen tussen toeschouwers, performers, alledaagse werkelijkheid en kunst op scherp. De toeschouwer wordt direct betrokken bij het werk of krijgt de mogelijkheid om zijn eigen ervaring te sturen’, aldus de inleidende tekst op de website van Dries Verhoeven zelf.

In het zaaltje van café-boekwinkel playing with eels in Berlijn-Kreuzberg luidde BA-bestuurslid Mirthe Berentsen de avond in en memoreerde daarbij aan Antoine Verbij, de BA-voorzitter die op 9 oktober onverwacht overleed. Daarna gaf zij het woord aan Suzanne Jaeschke, dramaturg en zaakvoerster van de Dramaturgische Gesellschaft in Berlijn. Jaeschke sprak ruim anderhalf uur met Dries Verhoeven, de kunstenaar die vorig jaar in de Duitse media opdook vanwege de tumult rondom zijn project Wanna play.

De in Berlijn woonachtige Dries Verhoeven vertelde de 30 aanwezigen iets over de achtergronden van Wanna play, waarin hij gebruikers van online dating apps (Grindr) vroeg langs te komen om ‘hem te bevredigen in zijn niet-seksuele behoeftes’. De actie liep nogal uit de hand toen een bezoeker hem in elkaar sloeg, omdat hun digitale gesprek op een groot beeldscherm zichtbaar was. Hij brak het project vroegtijdig af, omdat hij de veiligheid van de bezoekers niet meer kon garanderen.

Eerder op de avond gaf hij tekst en uitleg bij zijn werk ‘De uitvaart’, waarin toeschouwers stil staan bij het ‘overlijden’ van verdwenen denkbeelden, waarden of delen van de Nederlandse maatschappij zoals ‘Onze postkoloniale schuldgevoelens’,’ de multiculturele samenleving’ of ‘Onze privacy’. In Utrecht leidde de voorstelling tot commotie, omdat de kunstenaar volgens sommige kerkgangers de St-Willibrordkerk met zijn ‘duivelse voorstelling’ had ontheiligd.

Ook het werk ‘Ceci n’est pas’ kwam op de avond in de fraaie café-boekwinkel ter sprake. In dit werk staat een kleine, glazen cabine midden in de stad en toont iets wat je doorgaans niet tegenkomt in de openbare ruimte. In Helsinki greep de politie in, omdat onder het motto ‘Ceci n’est pas mon corps’ een oudere vrouw met blote borsten in de cabine zat. Ze moest op last van de politie een beha dragen. Dit leidde tot veel media-aandacht, omdat het in Finland de eerste keer was dat bij een kunstwerk geen borsten getoond mochten worden.

‘Uw koninkrijk home’ heet het werk waarbij twee toeschouwers tegenover elkaar zitten, maar door een geluiddichte wand worden gescheiden. De één dacht dat de ander een acteur was en vice versa. Ze horen door een luidspreker de stem van een acteur. Hierdoor worden ze beïnvloed in hun eigen gedrag en hun perceptie van de ander. De fictieve gedachten, uitgesproken door de acteur, blijken opvallend genoeg, vaak aan te sluiten bij het gedrag van die bezoeker. Daarnaast spelen bij dat werk nog  meer factoren een belangrijke rol. Dat geldt ook voor het project ‘U bevindt zich hier’, waarbij mensen in een kamer verblijven en later pas, als ze op bed liggen en omhoog kijken, via een grote spiegel zien dat ze omringd zijn door andere kamers met andere mensen.

Het is natuurlijk interessant om te weten welke factoren bij de genoemde werken een belangrijke rol spelen, want dan weet je ook precies waarom een werk is ontstaan en kun je de reacties erop beter plaatsen. Daarom verwijs ik graag naar de website van Dries Verhoeven, omdat daar al zijn werken duidelijk worden voorgesteld. Je leest op die plek ook welke reacties de werken uitlokten. Alle projecten op de site zijn bovendien voorzien van een video, reacties van de pers en de publieke ontvangst.

Het bezoek aan de website is ook een tip voor iedereen die Dries Verhoeven alleen kent uit de mediaberichtgeving over de commotie rondom zijn werken. Je kunt via de site de werken eens rustig bekijken en nader kennismaken met de kunstenaar. Wellicht ontstaat zo een ander beeld.

Website Dries Verhoeven: www.driesverhoeven.com
Website Berlijnse Avonden: www.berlijnseavonden.de
Website playing with eels: www.playingwitheels.de

Advertenties

Een bominslag

pp1„Terroristen doden is net als muskieten doden. Je mept er een paar dood, maar er komen er altijd weer meer. Muskieten kun je alleen doden door het moeras droog te leggen waarin ze gedijen.”

De verschrikkelijke gebeurtenissen gisteravond in Parijs riepen bij mij direct herinneringen op aan 11 september 2001 in New York. Destijds schreef de onlangs overleden schrijver Jean Schalekamp een column voor mij in mijn maandblad Mallorca Vandaag, omdat ik even niet wist wat ik zo snel schrijven moest. Wat is de oorzaak van die verschrikkelijke haat, die voor iedereen onverwacht tot explosie kwam en deze catastrofe veroorzaakte?

Ik publiceer het stuk van Jean Schalekamp uit 2001 nog een keer, omdat het onderwerp helaas actueler is dan ooit. Je kunt de situaties niet echt met elkaar vergelijken, maar dat is ook niet de bedoeling. Het gaat mij er meer om dat de tekst herkenbare aspecten bevat als het gaat om de haat en de moslimfundamentalisten, die ernaar streven de hele mensheid met geweld naar de donkerste Middeleeuwen terug te drijven, zoals Schalekamp schrijft.

Een bominslag
Die fatale dinsdagmiddag, 11 september om 3 uur was het alsof er een bom insloeg in mijn eigen huiskamer. „Dit kan niet“, zei ik hardop, toen ik de eerste beelden van de brandende wolkenkrabber zag en nog niet bekend was wat er precies was gebeurd. Een paar minuten later, toen het tweede vliegtuig zich in de andere toren boorde, begon de werkelijkheid tot me door te dringen. Verbijstering, ongeloof, afgrijzen, net als bij iedereen, gevolgd door een nog vage angst voor wat de gevolgen zouden zijn. Dit gebeurde in Amerika, en op hetzelfde moment gebeurde het hier, en in miljoenen andere huiskamers.

De volle omvang van de ramp begon te dagen: duizenden doden, maar ook: tienduizenden die achterbleven, die plotseling wezen, weduwen waren geworden, ouders, verloofden, broers, zusters, vrienden die zich ineens met een leegte in hun bestaan geconfronteerd zagen, een peilloos diep zwart gat. En dan begin je na te denken. Waarom? Wat is de oorzaak van die verschrikkelijke haat, die voor iedereen onverwacht tot explosie kwam en deze catastrofe veroorzaakte?

Op het moment waarop ik dit schrijf, is het al weer ruim drie weken geleden dat het gebeurde. President Bush heeft de wereld voor de keus gesteld: wie, in deze strijd van Goed (Amerika) tegen Kwaad (de terroristen) niet met Amerika is, is met de terroristen. Maar zo simpel is het niet. Natuurlijk ben ik solidair met de Amerikaanse slachtoffers en vanzelfsprekend ben ik tegen alle vormen van terrorisme en politiek of religieus fanatisme.

Maar mag ik evengoed mijn twijfels hebben over de mogelijke methoden om het probleem op te lossen? Dan sta ik meer achter de woorden die de Israëlische politicoloog Sholem Averny onlangs uitsprak: „Terroristen doden is net als muskieten doden. Je mept er een paar dood, maar er komen er altijd weer meer. Muskieten kun je alleen doden door het moeras droog te leggen waarin ze gedijen.”

Om het probleem van het terrorisme te kunnen oplossen is het van groot belang, eerst na te denken over het Waarom. Het moeras waarin de terroristen gedijen is niet alleen de verschrikkelijke ellende van veel derde wereldlanden, waar de moslimintegristen hun adepten rekruteren. Het is ook het nu al meer dan 50 jaar oude conflict tussen Israël en de Palestijnen, waarin de VS ook voor de meer gematigde moslims de grote boosdoener is, die met geld, wapens en veto’s in de Veiligheidsraad de politiek van Israël blijft steunen. Bovendien was het provocerende bezoek van Ariel Sharon aan het voor de moslims heilige plein van de moskeeën in Jeruzalem een klap in het gezicht van de hele Islam, die het effect had van de lont in het bekende kruitvat, en tot gevolg had dat nu zowel in Israël als in het Palestijnse gebied de fanatieke radicalen het toneel beheersen. Zolang het probleem Palestina niet op een rechtvaardige manier wordt opgelost, zullen er steeds meer terroristen komen.

Natuurlijk is Palestina maar een deel van het probleem. De moslimfundamentalisten, die ernaar streven de hele mensheid met geweld naar de donkerste Middeleeuwen terug te drijven, begaan op veel plaatsen hun gruweldaden: in de Filipijnen, de Molukken, Kahmir, en zelfs op een paar honderd kilometer van onze zuidkust, in Algerije. Maar zelfs hier zou Amerika een deel van de verantwoordelijkheid bij zichzelf moeten zoeken: uiteindelijk komen ook de Algerijnse terroristen uit de school van Bin Laden en de Taliban, die enkele jaren geleden nog door de VS en de CIA werden gesteund en bewapend omdat ze tegen de Russen vochten. Soms heeft de koude oorlogspolitiek ware monsters gebaard.

Terwijl ik dit schrijf, weten we nog altijd niet wat er zal gaan gebeuren. Ik moet toegeven dat Bush tot nu toe, ondanks zijn dreigementen en ondanks de  – begrijpelijke – pressie vanuit het grootste deel van de Amerikaanse bevolking, de zaak zeer voorzichtig heeft aangepakt. Maar dat er iets moet gebeuren is duidelijk. Ik hoop alleen dat het niet tot massale en waarschijnlijk nutteloze bombardementen komt, die alleen maar nog meer haat en terrorisme zouden opwekken.

En wie weet, misschien heeft dit alles ook nog positieve gevolgen. Zoals, om maar eens iets te noemen: het verdwijnen van het afschuwelijke regiem in Kabul, al moeten we maar afwachten wat er voor in de plaats komt. Erger dan de Taliban kan het in elk geval niet. Laten we hopen dat er misschien, op langere termijn, een oplossing van het Palestijnse probleem uit voortkomt. En vooral, dat de anti-terroristische maatregelen die nu overal genomen worden, geen inbreuk maken op wat de belangrijkste verworvenheden zijn van wat we onze vrije wereld noemen: onze individuele privacy en onze vrijheid om te denken, te zeggen en te schrijven wat we willen.

Berlin Moments, Fotografien von Marga van den Meydenberg

Marga van den Meydenberg 'Taxi' www.meydenberg.com

Marga van den Meydenberg ‘Taxi’ www.meydenberg.com

Gestern Abend wurde die Ausstellung “Berlin Moments” in der Galerie bob – boxoffberlin in Berlin Kreuzberg eröffnet. Die niederländische Fotografin zeigt hier einerseits ihre typischen Street-Photography-Bilder und andrerseits ihre ‘Crazy Portraits’, die September 2015 in ihrem Pop-Up Studio an der Weserstrasse in Berlin-Neukölln entstanden.

Es ist der Augenblick, in dem ein Mensch und seine städtische Umgebung eine kurzfristige Symbiose eingehen und für den Moment etwas Neues entsteht. Ein Moment, der niemals wiederkehrt, aber Marga van den Meydenberg hält ihn mit ihrer Kamera fest.

Stephan Schmidt und Marga van den Meydenberg

Stephan Schmidt (l) und Marga van den Meydenberg

Berlin und seine menschlichen sowie tierischen Bewohner in Situationen, die seltsam skurril sind, oft absurd komisch, manchmal auch anrührend tragisch. Es sind Bilder darunter, die wirken, als seien sie in einem Paralleluniversum entstanden, das es so wohl nur in Berlin geben kann. Van den Meydenberg geht es weniger um den dokumentarischen Charakter der Street Photography als darum, ein fantastisches Element in einer gewöhnlichen Umgebung zu entdecken.

Um Zufallsszenen von so starker Wirkungskraft zu finden, bedarf es der Aufmerksamkeit und des Blicks einer Jägerin – diese Momente mit der Kamera einzufangen, der Routine der professionellen Fotografin. Beides bringt van den Meydenberg ohne Zweifel mit. Die boxoffberlin hat die Ehre, ihre fotografische Beute zeigen zu können.

Ein weiteres Sujet Marga van den Meydenbergs ist die Porträtfotografie. Auch hier interessiert sie nicht die glatte Oberfläche, sondern die Ebene dahinter. So entstehen irritierende, humorvolle und unkonventionelle Porträts, die ebenfalls in der Ausstellung zu sehen sind.

Arinana Mirza (l) und Marga van den Meydenberg

Ariana Mirza (l) und Marga van den Meydenberg

Marga van den Meydenberg, geboren 18976 in Moergestel, Niederlande, lebt und arbeitet in Berlin. Sie studierte Fotografie an der Kunstakademie St. Joost in Breda, anschließend Medienkunst an der Kunstakademie Groningen. Nach ihrem Abschluss im Jahr 2001 zog sie nach Rotterdam. In den folgenden 10 Jahren engagierte sie sich hier für zahlreiche soziale Fotoprojekte und arbeitet als Mentorin an der Fotoakademie, Nach zwei langen Sommern in Berlin, in denen sie ihre Straßenfotografie weiterentwickelte, zog sie 2012 dauerhaft nach Berlin.

Berlin Moments
bob – boxoffberlin
Zimmerstrasse 11
10969 Berlin
14. November 2015 bis 30. April 2016, täglich 10:30 – 18:30 Uhr