Joodse begraafplaatsen in Litouwen en Stolpersteine in München

Ellis Berlijn geeft tekst en uitleg bij de foto’s.

Gisteren opende in het Erdemuseum in Berlijn-Neukölln de expositie Joodse begraafplaatsen in Litouwen. “Een werk voor de toekomst en de huidige tijd – in dit geval Litouwen – door ambachtelijk bezig te zijn met het verleden”, aldus de Nederlandse initiatiefneemster en kunstenares Ellis Berlijn. De getoonde foto-installatie ontstond tijdens de twee keren dat ze deelnam aan een zomerkamp op de Joodse begraafplaatsen in Litouwen, in coöperatie met de Aktion Sühnezeichen Friedensdienste en de kleine ngo organisatie Maceva in Litouwen.

Gunter Demnig
Precies tachtig jaar vóór de dag van de vernissage vond de Kristallnacht plaats, een door de nazi’s georganiseerde actie (pogrom) gericht tegen de Joodse bevolking in Duitsland. In de loop van de avond sprak ik met de kunstenares, de Nederlandse kunstenares en galeriehoudster Li Koelan en enkele bezoekers over de zogenaamde Stolpersteine. Dit project van de Keulse kunstenaar Gunter Demnig is als monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme over geheel Europa verspreid. Vorig jaar werden in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires de eerste Stolpersteine buiten Europa geplaatst.

In heel Duitsland en in 23 Europese landen bevinden zich meer dan 69.000 Stolpersteine. Op deze kleine messing plaatjes van 9,6 x 9,6 centimeter staan de naam, geboortedatum, deportatiedatum, plaats en datum van het overlijden gestanst.

©stauss processform, München Prof. Kilian Stauss, 2018

Stolpertsteine in München officieel verboden
De Beierse hoofdstad München heeft zich altijd tegen de komst van de Stolpersteine verzet. Charlotte Knobloch, de president van de op twee na grootste Joodse gemeente van Duitsland (IKG=Israelitische Kultusgemeinde München und Oberbayern) vond het “onverdraaglijk” de namen van vermoordde Joden op plaatjes te lezen die op de grond worden geplaatst en waar met voeten “op getrapt” wordt.

Om die reden besloot het stadsbestuur zich in 2015 tegen de Stolpersteine uit te spreken. Dit leidde tot veel commotie en zelfs een rechtszaak. De rechter gaf het stadsbestuur gelijk. Daarom mochten honderden door burgers opgespoorde en geschonken Stolpersteine niet geplaatst worden. Deze gedenkplaatjes volgens het principe van Demnig bevinden zich nu op privégebied (zie video hieronder).

Nieuw initiatief
Uitgerekend in de stad waar zich de voormalige NSDAP-centrale bevond en waar in 2015 een museum over de nazitijd is geopend, ontbreken de plaatjes die de slachtoffers herdenken. Maar daar is onlangs verandering in gekomen. De eerste individuele herdenkingstekens voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme zijn inmiddels al onthuld. Ze hebben echter niet de vorm van de Stolpersteine die op straten en stoepen liggen, maar zijn vormgegeven als stèle of muurplaat. Ontworpen zijn ze door ontwerper Kilian Stauss. De steles zijn van roestvrij staal en zijn met een doorsnede van 6 x 6 centimeter iets kleiner dan de beroemde Stolpersteine. Terwijl Demnig altijd Stolpersteine voor één persoon maak, en ze voor families dicht bij elkaar zet, biedt het concept van Stauss de mogelijkheid familiaire samenhangen duidelijker te laten zijn.

Gemene deler
Beide concepten hebben als gemene deler dat het om een herdenkingsteken gaat dat herinnert aan de laatste zelf gekozen woonplek van de door de NS vervolgde personen. De herdenkingsplaten van Stauss bieden daarbij nog de extra mogelijkheid een gerasterde foto en extra informatie te tonen. Het coördinatiepunt, dat samenwerkt met het stadsarchief, gaat ervan uit dat tussen 1933 en 1945 in München 10.000 mannen, vrouwen en kinderen zijn gestorven door racistische, politieke en religieuze vervolging.

BESEELTES FELD – JÜDISCHE FRIEDHÖFE IN LITAUEN
t/m 30 november 2018
Erdemuseum
Weichselstr. 52
12045 Berlin
www.erdemuseum.de
Openingstijden:
woensdag t/m zaterdag van 14-18 uur

Advertenties

Moderne en hippe start-up in hartje Berlijn blijkt Russisch propagandakanaal

De video duurt bijna een half uur. Hoofdpersoon is Ruslands meest beruchte voetbalhooligan Vasily Stepanov, ook wel “Vasily, the killer” genoemd. De gespierde en getatoeëerde Rus wordt geïnterviewd door twee jongemannen. Eén van de twee is zo onder de indruk als hij tegenover Vasily zit, dat hij om een handtekening vraagt. Vasily laat de wens van de jongeman in vervulling gaan. Voor de camera zegt hij dat zijn reputatie toch vooral “westelijke propaganda” is. In het echt is hij een braaf mens, een trouwe familievader die voor zijn dochter zorgt.

Lees verder

Eigen rapport drijft AfD in het nauw

De AfD was bang dat de Duitse Binnenlandse Veiligheidsdienst de partij in de gaten zou kunnen gaan houden. Daarom liet de AfD een eigen rapport opstellen door de hun rechtsgeleerde Dietrich Murswiek. Het resultaat is politieke springstof. De omroepen NDR, WDR en dagblad Süddeutsche Zeitung hebben de tien pagina’s tellende samenvatting van het rapport Murwsiek in handen.

De afdelingshoofden van de Duitse Binnenlandse Veiligheidsdienst in de diverse Duitse deelstaten zullen zich komende week opnieuw afvragen of de AfD, die momenteel in alle deelstaten is vertegenwoordigd, door de Binnenlandse Veiligheidsdienst in de gaten gehouden moet worden. Tot nu toe werden slechts enkele personen en groepen onder de loep genomen zoals drie van de in totaal negen afgevaardigden in het Beierse parlement of het extreemrechtse “Patriotische Plattform” binnen de partij. Nu zijn er in meerdere deelstaten ambtenaren van de Binnenlandse Veiligheidsdienst die het toezicht op de AfD willen verscherpen. De AfD vreest dat dit vooral burgerlijke leden en kiezers zal afschrikken.

Ondertussen heeft de partij o.l.v. de jurist Roland Hartwig de werkgroep Arbeitsgruppe VS in het leven geroepen. Deze groep zal o.a. gedragsregels opstellen die moeten verhinderen dat de partij daadwerkelijk een geval voor de Binnenlandse Veiligheidsdienst wordt. Als basis daarvoor zou een rapport van hun rechtsgeleerde Dietrich Murswiek moeten dienen. Murswiek trad al meermaals bij AfD-evenementen op.

De Freiburgse deskundige op het gebied van het staatsrecht Murswiek noemt in zijn rapport talrijke “voorbeelden van uitingen die door de Binnenlandse Veiligheidsdienst als aanwijzingen beschouwd kunnen worden als tegen de grondwet gerichte politieke ambities”. Daarbij noemt hij onder andere “vijandigheid tegenover vreemdelingen, “vijandigheid t.o.v. de islam” en “racistische discriminaties”.

Ook het gebruik van begrippen als “systeempartijen” (Systemparteien), “omvolking” (Umvolkung), “grote uitwisseling” (Großer Austausch), “volksdood” (Volkstod) of de belediging van vluchtelingen als “binnendringende vijanden” (Invasoren) zien de ambtenaren van de Duitse Binnenlandse Veiligheidsdienst volgens het rapport als aanwijzingen tot anticonstitutionele ambities.

Problematisch zijn volgens het rapport alle relativeringen van het nationaalsocialisme, historisch revisionisme en het aanwakkeren van angst voor de gevolgen van de massale immigratie. Dit laatste punt “wordt als uitdrukking van vijandigheid tegenover buitenlanders en daardoor als tegen de grondwet beschouwd”, aldus het rapport.

Hoe Murswiek deze eisen in gedragsregels wil omzetten die een groot deel van de AfD accepteert, dat is onduidelijk. Het probleem: de huidige AfD hanteert vrijwel alle genoemde begrippen. Uiteindelijk leidt dit rapport tot een voor de partij bedrukkende diagnose.

“Dan kunnen we ons meteen opheffen”, zouden enkele prominente AfD’ers uit het rechtse deel van de partij hebben gezegd op het moment dat ze van het rapport Murwsiek op de hoogte werden gesteld. Bij de vraag naar meer informatie over het rapport wilde AfD-leider Alexander Gauland niet reageren.

BRON
Tagesschau: Eigenes Gutachten bringt AfD in Bedrängnis