Blog Allard van Gent

Een unieke privécollectie met honderden Kafka-objecten wordt geveild

“Toen ik ooit Hebreeuws leerde… In Parijs gaan binnenkort bijzondere handschriften en eerste drukken van Franz Kafka onder de hamer. Ze zijn de afgelopen halve eeuw verzameld door een gepassioneerde Franse lezer.”

Zo begint FAZ-redacteur Andreas Platthaus zijn bijdrage over een opmerkelijke verkoop tijdens de jaarlijkse Salon du livre rare & des arts graphiques in Parijs. Deze beurs voor antiquarische boeken en grafische kunst is altijd goed voor een verrassing, maar dit jaar is er iets uitzonderlijks aan de hand: een hele Kafka-collectie, met maar liefst 427 objecten, afkomstig uit de privéverzameling van één man: Thierry Bouchet.

Bouchet is geen bekende naam in de Kafka-wereld. Toch begon hij al in de jaren zeventig, als jonge geneeskundestudent, met verzamelen nadat hij voor het eerst naar Praag was gereisd. Zijn fascinatie voor Kafka groeide uit tot een levenslange passie, waarbij hij erin slaagde indrukwekkende stukken bijeen te brengen.

Het meest tot de verbeelding sprekende object in de collectie is zonder twijfel een set aantekeningen die Kafka maakte tijdens Hebreeuwse taallessen, die hij na de Eerste Wereldoorlog volgde. Kafka koesterde namelijk serieuze plannen om te emigreren naar Palestina, toen nog een Brits mandaatgebied. De grammaticaoefeningen die hij maakte zijn des te opmerkelijker doordat hij als kladpapier de drukproef gebruikte van zijn in 1919 gepubliceerde verhaal Bericht an eine Akademie (Verslag aan een Academie). Voor deze dubbele getuigenis van leven en literatuur wordt 90.000 euro gevraagd, aldus Platthaus.

De collectie bevat verder handgeschreven brieven van Kafka aan onder anderen zijn vriend Robert Klopstock en aan de acteur Ludwig Hardt — de laatste brief dateert uit 1924, Kafkas sterfjaar. Ook zijn er eerste drukken van klassiekers als In der Strafkolonie (In de strafkolonie, met een handgeschreven opdracht aan Oskar Baum), Der Heizer, Die Verwandlung en Ein Hungerkünstler.

Een ander opvallend onderdeel zijn documenten uit de nalatenschap van de invloedrijke Franse Kafka-vertaler Alexandre Vialatte. Daarin zit onder meer correspondentie met Kafka’s vriendin Milena Jesenská, die in 1944 door de nazi’s werd vermoord.

Samen vormen deze stukken een literatuurhistorisch ensemble van grote waarde. Platthaus schrijft terecht dat je zou wensen dat deze verzameling zijn weg vindt naar Marbach — het Duitse mekka van Kafka-verering.

Bron:
Frankfurter Allgemeine Zeitung, 3 juni 2025 – “Echter Kafka zu verkaufen” door Andreas Platthaus

Kan kunstmatige intelligentie theater maken? In Stuttgart waagt men de sprong – met een hilarische, experimentele bewerking van Kafkas beroemde verhaal. In “De Verwandlung des Gregor Samsung” krijgt de regisseur hulp van een algoritme.

In het Kammertheater van Stuttgart vindt momenteel een buitengewoon toneelexperiment plaats. Onder de noemer Innovationslabor Zukunft onderzoekt het Schauspiel Stuttgart wat AI kan betekenen voor de kunsten – en test het letterlijk op de planken. De voorstelling “De Verwandlung des Gregor Samsung” is geen klassieke Kafka-adaptatie, maar een speelse herinterpretatie waarin een kunstmatige intelligentie meeschrijft aan scènes, choreografieën ontwikkelt en live reageert op de spelers.

Regisseur Wilke Weermann, die zijn regie letterlijk uitbesteedt aan de machine, speelt bewust met de grenzen van controle en creativiteit. Waar Gregor Samsa in Kafka’s originele verhaal wakker wordt als insect, transformeert Gregor Samsung – avatar in een witte Sims-wereld – in een menselijk wezen. Een knipoog met een bug: tegelijk een fout en een ‘beestje’.

De familie heet niet toevallig Samsung: de gezinsleden bewegen zich als levenloze avatars door een onnatuurlijke, witglanzende omgeving. De choreografie en de opstelling – zoals een ontbijttafel waar iedereen in een rij achter elkaar zit – tonen pijnlijk precies waar AI’s logica botst met menselijk inzicht.

De inzet van AI als ‘mede-regisseur’ levert komische en visueel verrassende scènes op, maar mist nog menselijke diepgang. Regisseur Weermann concludeert: “Spraakmodellen teren nog te veel op clichés. Voor échte nieuwe ideeën hebben we nog steeds mensen nodig.”

Toch is dit niet zomaar een gimmick. Het stuk toont op scherpe wijze de beperkingen én mogelijkheden van technologie op het toneel. Of zoals een AI-tekst in de voorstelling het formuleert: “Een familie Samsung – moe, beladen met verwachtingen. En een grote kever. Een bug in het systeem. Ons dagelijks bot geef ons heden…”

Deze bijdrage staat ook op www.duitslandvandaag.com