Kafka fragmenten op balkon Literaturhaus Berlin

Literaturhaus Berlin 2013

Als plotseling alles anders is, hebben we scherpe observaties nodig voor de nieuwe, vaak tegenstrijdige alledaagse toestanden. Aldus Franz Kafka. In zijn literaire notities, kleine teksten en dagboekaantekeningen ontstaan miniaturen die – soms absurd, soms tragisch en vaak in bondige vorm – existentiële vragen aanstippen.

In het midden van de jaren 80 componeerde de Hongaarse componist György Kurtág 40 van deze reflecties voor sopraan en viool: een kleine selectie vormt de rode draad voor een scenisch concert met voordracht op het balkon van het Literaturhaus Berlin. Op woensdag 24 juni worden ramen en balkon gebruikt voor een muzikaal-taalkundige verkenning naar de ruimtelijke afstand en fysieke verbondenheid. Hoe communiceren we na tijdelijke verlamming en zelfgekozen isolatie weer met elkaar?

Eerst tastend zoeken, nadenken over de emotionele achtbaanritten van de laatste maanden, een schreeuw naar buiten in de wereld. Met Kafka. Met muziek. Met een nieuw format. In Literaturhaus Berlin.

Met Sonja Bisgiel (sopraan), Natali Buck (sopraan), Esther Feustel (viool), Mareike Hein (declamatie), Kathrin von Kieseritzky (saxofoon)

Teresa Reiber, Philine Tiezel (concept & artistieke leiding)

#WednesdaysForCulture

Kafka auf dem Balkon. Ein Szenisches Konzert….
24.06.20
Aanvang: 19:30 uur
Berlin, Literaturhaus Berlin
Fasanenstraße 23
10719 Berlin

Entree gratis. Literaturhaus Berlin verheugt zich op uw gift ter plekke.
www.literaturhaus-berlin.de

Franz Kafka tijdens de Spaanse griep-pandemie

Kafka biografie van Reiner Stach

Onder de titel Toen Kafka de Spaanse griep kreeg publiceerde dagblad Die Welt gisteren een bijdrage over de beroemde griep-pandemie uit de jaren 1918-1919 en de schrijver Franz Kafka, één van de slachtoffers die ternauwernood overleefde.

In het artikel wordt de driedelige Kafka-biografie van Reiner Stach erbij gehaald, omdat de biograaf in het laatste deel uitgebreid aandacht aan dit onderwerp besteedde. Zelf heb ik dat boek er nog eens op nageslagen en de gelijkenissen met de corona-pandemie zijn verbluffend:

“Dit was geen normale griep meer. Het waren de symptomen van een ziekte die zich tot een verwoestende, de hele aardbol omvattende pandemie zou ontwikkelen. En dit met een snelheid die de massale infectie als een natuurcatastrofe liet losbarsten en de sociale en hygiënische veiligheidssystemen direct overweldigde. Eind september werden de eerste gevallen bekend, binnen de eerste week van oktober stierven in de metropolen Wenen en Berlijn elk tweehonderd mensen, midden oktober waren het er al tot tweehonderd per dag. Scholen, theaters en bioscopen werden gesloten, het begin van het wintersemester aan alle universiteiten verschoven, de overheden riepen op  – indien nodig – samenscholingen van mensen te vermijden. Maar het was te laat. Meer dan vijftien procent van de bevolking werd door de zogenaamde Spaanse griep besmet en terwijl de stedelijke lijkenhuizen overvol waren, moesten afdelingen in ziekenhuizen, waar geen enkele gezonde arts of verpleegkundige meer beschikbaar was, sluiten.

Angstaanjagend was echter niet alleen het onbeheersbare risico van de besmetting (bij een incubatietijd van slechts een tot twee dagen) en het snelle tempo waarmee de epidemie van het ene stadsdeel naar het andere, van de ene regio naar de andere oversloeg – nog beklemmender was de onverwachte kracht waarmee de besmette personen letterlijk tegen de vlakte werden geslagen. De gewrichtspijnen namen snel toe, de tong werd grijs, de lichaamstemperatuur steeg vaak binnen een of twee uur naar extreme waarden. En er deden verhalen de ronde over mensen die nog ’s avonds met een goed humeur werden gezien en die de volgende dag al ’s middags in een snel in elkaar getimmerde lijkkist lagen.”

Lees verder

21 juli 1900: Kafka’s eerste ansichtkaart

Franz Kafka vóór 1900

Klein-Ella, wie schaust Du denn aus, ich habe Dich schon so völlig vergessen als hätte ich Dich nie gestreichelt. Besten Gruß Dein Franz (Vert. Klein-Ella, hoe gaat het dan met je, ik ben je al helemaal vergeten alsof ik je nooit had gestreeld. Beste groet, jouw Franz).

Bovenstaande tekst schreef de 17-jarige Franz Kafka op zijn eerste ansichtkaart. De geadresseerde was zijn zus Elli, pas elf jaar oud. Deze kaart is het vroegste per post verzonden bericht dat van Kafka’s hand verschenen is. Volgens de poststempel was dat op 21 juli 1900, vandaag dus precies 119 jaar geleden.

De ansichtkaart werd verstuurd vanuit het dorp Triesch (nu Třešt’) in Moravië . Hier bracht Kafka als scholier en student regelmatig een deel van de zomervakantie door bij zijn oom, de plattelandsdokter Siegfried Löwy. De adressering op de ansichtkaart luidt: Herrn / Hermann Kafka / für Fräulein Ella Kafka / Prag / Zeltnergasse N° 3.

De vroege kaart is met name bijzonder vanwege de literaire toespeling die hij bevat: ‘Klein-Ella’ is de titel van een prozaschets van Peter Altenberg, gepubliceerd in 1897 in het boek Ashantee. Of Kafka’s zus daarmee iets wist aan te vangen, dat is echter de vraag. Want Altenbergs Ashantee, waarvan de kaft een foto toont van twee zwarte, topless meisjes, was een boek dat in de handen van de gymnasiasten niet erg graag werd gezien en dat de Kafka’s zeer waarschijnlijk niet op het bureau van hun zoon, laat staan in “meisjeskamer”, geduld zouden hebben. In Kafka’s nalatenschap is het boek niet bewaard gebleven.

Bron ansichtkaart: Franz Kafka, Briefe 1900-1912, hrsg. von Hans-Gerd Koch, Frankfurt am Main (S.Fischer) 1999, S. 9 und 389.

Bron van dit bericht: 99 Fundstücke, geschreven door Reiner Stach (www.franzkafka.de)