Franz Kafka tijdens de Spaanse griep-pandemie

Kaartjescontroleur weigert passagiers zonder mondkapjes mee te neen (Seattle, 1918)

Onder de titel Toen Kafka de Spaanse griep kreeg publiceerde dagblad Die Welt vorig jaar een bijdrage over de beroemde griep-pandemie uit de jaren 1918-1919 en de schrijver Franz Kafka, één van de slachtoffers die ternauwernood overleefde.

In het artikel wordt de driedelige Kafka-biografie van Reiner Stach erbij gehaald, omdat de biograaf in het laatste deel uitgebreid aandacht aan dit onderwerp besteedde. Zelf heb ik dat boek er nog eens op nageslagen en de gelijkenissen met de corona-pandemie zijn verbluffend:

“Dit was geen normale griep meer. Het waren de symptomen van een ziekte die zich tot een verwoestende, de hele aardbol omvattende pandemie zou ontwikkelen. En dit met een snelheid die de massale infectie als een natuurcatastrofe liet losbarsten en de sociale en hygiënische veiligheidssystemen direct overweldigde. Eind september werden de eerste gevallen bekend, binnen de eerste week van oktober stierven in de metropolen Wenen en Berlijn elk tweehonderd mensen, midden oktober waren het er al tot tweehonderd per dag. Scholen, theaters en bioscopen werden gesloten, het begin van het wintersemester aan alle universiteiten verschoven, de overheden riepen op  – indien nodig – samenscholingen van mensen te vermijden. Maar het was te laat. Meer dan vijftien procent van de bevolking werd door de zogenaamde Spaanse griep besmet en terwijl de stedelijke lijkenhuizen overvol waren, moesten afdelingen in ziekenhuizen, waar geen enkele gezonde arts of verpleegkundige meer beschikbaar was, sluiten.

Angstaanjagend was echter niet alleen het onbeheersbare risico van de besmetting (bij een incubatietijd van slechts een tot twee dagen) en het snelle tempo waarmee de epidemie van het ene stadsdeel naar het andere, van de ene regio naar de andere oversloeg – nog beklemmender was de onverwachte kracht waarmee de besmette personen letterlijk tegen de vlakte werden geslagen. De gewrichtspijnen namen snel toe, de tong werd grijs, de lichaamstemperatuur steeg vaak binnen een of twee uur naar extreme waarden. En er deden verhalen de ronde over mensen die nog ’s avonds met een goed humeur werden gezien en die de volgende dag al ’s middags in een snel in elkaar getimmerde lijkkist lagen.”

Lees verder

Hoe Leit Dit Kindeke

Vijf jaar geleden publiceerde ik hier een interview met de Venlose zangeres Kiki Manders naar aanleiding van haar debuutalbum Love is yours is mine. In 2019 verscheen haar tweede album Universe in a Shoebox. Vandaag kondig ik de release aan van haar bijzondere kerstsingle Hoe Leit Dit Kindeke die vanaf vrijdag drie december verkrijgbaar is.

De in Berlijn woonachtige zangeres schreef het arrangement zelf, alle stemmen zong ze zelf in en ze nam alles zelf op. ‘Tien verschillende stemmen staan erop, dat was wel een uitdaging. De laagste klinkt net als een man. Ik wilde het per se alleen doen. Trouwens, met een koor de studio induiken was vanwege corona niet eens een optie’, aldus Kiki Manders afgelopen maandag in het regionale dagblad De Limburger.

Hoe leit dit Kindeke hier in de kou is een traditioneel Nederlands kerstlied. Het eerste schriftelijke bewijs geeft aan dat het uit 1650 stamt, maar historisch onderzoek gaat ervan uit dat de oorsprong misschien in de late middeleeuwen ligt. De wintertijd was toen een echt gevaar voor de bevolking. De meeste mensen hadden moeite om zich tegen de kou te verdedigen. In de eerste decennia van de vijftiende eeuw daalde ook de gemiddelde temperatuur met een graad of twee. Dit veroorzaakte lange en strenge winters. Daarom noemen moderne klimaatexperts het de ‘Kleine IJstijd’. Er was heel weinig eten en men hoorde kleine kinderen huilen van de bittere kou. Deze periode duurde tot de 19e eeuw, toen de temperatuur weer begon te stijgen.

Het lied is ook vandaag de dag nog actueel. Kiki Manders: ‘Ondanks het feit dat we er in de huidige tijd allemaal warmpjes bij zitten, de aarde door klimaatveranderingen een paar graden warmer is in vergelijking met de ”Kleine IJstijd” in de Middeleeuwen, de winter voor de meeste mensen geen echte bedreiging meer vormt, zijn er nu nog steeds kinderen die net als toen, leven in armoede, kinderen die geen dak boven hun hoofd hebben, met honger naar bed gaan, niet kunnen slapen van de kou.’

Het ligt de zangeres aan het hart om juist in tijden als deze mensen te verbinden, ondanks alle verschillende meningen en achtergronden: ‘Ik wilde dit stuk graag opnemen, a capella, want naast het feit dat het ook een (religieus) kerstliedje is, vertelt het een verhaal over een baby die 2021 jaar geleden geen dak boven zijn hoofd had en het koud had. Dus ongeveer 400 jaar nadat het voor het eerst werd gezongen, is dit nummer nog steeds relevant. En het leert ons dat we de herder van onze wereld zijn en dat we ook zo moeten handelen. Dit is mijn kerstgedachte en ik doneer 50 procent van alle download inkomsten (via Bandcamp) aan “Save the Children” (www.savethechildren.org).

Release Hoe Leit Dit Kindeke
3 december 2021
Ga naar Bandcamp

« Oudere berichten