Duitse taal centraal bij speciale ‘Kulturzeit’

De dichteres Nora Gomringer presenteert de 1e speciale Kulturzeit-uitzending. Foto: © Judith Kinitz

De dichteres Nora Gomringer presenteert de 1e speciale Kulturzeit-uitzending. Foto: © Judith Kinitz

Kulturzeit. Dat is de naam van het cultuurprogramma dat op 2 oktober 1995 voor de eerste keer op de Duitse televisie te zien was. De redactie van het programma staat onder leiding van de ARD en ZDF.

De opnames vinden plaats in de ZDF-studio’s in Mainz. Kulturzeit wordt van maandag t/m vrijdag van 19:20 tot 20:00 uur op SAT3 uitgezonden. Naast eigen bijdragen worden items geleverd door ARD, ZDF, ORF en SRF.

Ter gelegenheid van de 20e verjaardag verschijnen vijf bijzondere uitzendingen. Het spits wordt afgebeten door de Duits-Zwitserse dichteres  en Bachmannpreis-winnares Nora Gomringer.

Nora Gomringer
Haar uitzending zal geheel in het teken staan van de Duitse taal. Wie drukt eigenlijk een stempel op de taal, ‘Luther’ of ‘Mutter’? Hoe verandert de taal door migratie? Nora Gomringer, die een week vóórdat ze de Bachmannpreis won nog samen met de Vlaamse dichteres Maud Vanhauwaert deelnam aan het Duits-Nederlandse VERSSchmuggle-project tijdens het poëziefestival in Berlijn, spreekt hierover met de schrijver Feridun Zaimoglu in het Lutherhaus in Eisenach. Daarnaast stelt  ze een Oekraïense film voor waarin geen woord gesproken wordt.

Kulturzeit
20 Jahre Kulturzeit – Künstler machen Programm
Presentatie: Nora Gomringer
Von und mit der Lyrikerin Nora Gomringer
Maandag, 28 september, 19:20 uur

De geluidsinstallatie

microphone-1308010-1278x855„Ik zie een film“, zei Nora Gomringer in juni van dit jaar tijdens de Versschmuggel workshop van het poëziefestival in Berlijn. Samen met haar en de Vlaamse dichteres Maud Vanhauwaert zat ik in mijn hoedanigheid als vertaler in een kantoorruimte van de Literaturwerkstatt in de Kulturbrauerei in Prenzlauer Berg. We  werkten aan de vertaling van ‘De geluidsinstallatie’, een prachtig gedicht van Maud Vanhauwaert. Als de Duitse dichteres en prozaschrijfster Nora Gomringer zegt dat ze een film ziet, dan ziet ze ook een film en dan komt er ook een film. Ik kende haar pas twee of drie dagen, maar al na de eerste kennismaking wist ik dat ik hier met een dichteres te maken had die een enorme passie voor woorden, klanken en beelden heeft. Natuurlijk is dat inherent aan het dichterschap – Maud Vanhauwaert heeft net zo’n grote passie voor woorden, klanken en beelden – maar het is een bijzondere ervaring hier in levende lijve getuige van te mogen zijn.

Ruim twee maanden later  was de film al af. In de tussentijd won Nora Gomringer de gerenommeerde ‘Ingeborg-Bachmannpreis‘ met haar verhaal ‘Recherche’, waarmee ze bewees dat ze ook het proza niet schuwt.

In de onlangs uitgekomen film ‘Mikrofonanlage’ leest de schrijfster Nora Gomringer het gedicht van Maud Vanhauwaert voor en dat kan deze poet performer als geen ander.  ‘Ik ben er een absolute voorstander van dat je een gedicht, iedere tekst, ook spreekt. Dus niet alleen voor je uit mompelen maar echt je stem verheffen en de tekst voor jezelf uitspreken. Dat zorgt voor veel meer helderheid en brengt je dichterbij de gedachten, misschien ook bij die van de maker van het gedicht.’ Dat is een citaat van Nora Gomringer dat ik opnam in een bericht over het poëziefestival in Berlijn. Ze wil de lezer dichterbij de gedachten van de dichter brengen en helderheid verschaffen. Dat is haar gelukt met de film over de begrafenis van een geliefde en de defecte geluidinstallatie in een kerk, die meer teweeg kan brengen dan een een functionerende geluidsinstallatie in een kerk.

Frappant detail: Maud Vanhauwaert wilde dit gedicht altijd al graag op muziek zetten. Ter gelegenheid van de gedichtendag op 29 januari 2015 bracht ze de muzikale uitvoering van ‘De geluidsinstallatie’ in een radio-uitzending van Studio Brussel ten gehore:
http://stubru.be/linde/dichtenopmuziek

‘Mikrofonanlage’, gelezen door Nora Gomringer:

Sprachinstallateur: een avond voor Thomas Kling

KuStift_Kling_Hardcover RZ.indd

Die gebrannte Performance (Lilienfeld Verlag)

Op dinsdagavond 18 augustus organiseert het Literarisches Colloquium Berlin een avond die volledig in het teken staat van de in 2005 op 47-jarige leeftijd overleden schrijver/dichter Thomas Kling. Hij geldt als één een van de meest invloedrijke dichters binnen de Duitstalige literatuur in de tweede helft van de 20e eeuw.

Aanwezig zijn de dichteres, poet performer en kersverse Bachmannpreis winnares Nora Gomringer, radio-auteur Ulrike Janssen en literatuurcriticus en uitgever van het internationale literaire tijdschrift Schreibheft Norbert Wehr. Zij praten onder leiding van de Duitse schrijver/dichter en vriend van Thomas Kling Marcel Beyer.

Taalinstallateur
Thomas Kling was een dichter die zich al zeer vroeg bewust was dat het dichten niet in de laatste plaats een performance act is. Hij is de uitvinder van het Duitse woord Sprachinstallateur (taalinstallateur). Kling concentreerde zich vooral op het uitgesproken woord c.q. de voorgelezen tekst, die hij als zijn partituur verstond. De veelstemmigheid van Thomas Kling en zijn focus op de mogelijkheid dat een gedicht performatief kan zijn hebben het poëzielandschap flink opgeschud en veranderd.

Cd’s
Naar aanleiding van zijn 10e sterfjaar verschijnt Die gebrannte Performance (uitgeverij Lilienfeld). Dit zijn vier cd’s met ruim vier uur luistertijd, gemaakt door Norbert Wehr en Ulrike Janssen. Met deze vier compact discs is het mogelijk verschillende optredens van Thomas Kling opnieuw te beluisteren en zijn gedichten levendig te ervaren. Bovendien bevat de zorgvuldig samengestelde cd-verzameling een boekje met twee veelzeggende gesprekken met Thomas Kling over zijn manier van dichten, met zijn teksten en de teksten van dichters die dezelfde weg bewandelen.

Video Thomas Kling
In de uitzending van de Dode dichters Almanak van 22 januari 2006 stond Thomas Kling centraal. Hij maakt zijn opvatting over poëzie duidelijk ( “Bovendien kopen de uitgeverijen ’n heleboel rotzooi op ’t gebied van poëzie. Er zijn weinig echte dichters. “) en leest zijn gedicht Oh Nacht voor, dat is voorzien van een Nederlandse vertaling door de vorig jaar overleden oprichter van Poetry International Martin Mooij. De video is een stukje uit het ZDF-programma Aspekte (1989).

Die gebrannte Performance zal dinsdag aan de hand van luisterfragmenten en een gesprek met de eerder genoemde Ulrike Janssen, Norbert Wehr én Nora Gomringer worden gepresenteerd. De avond word geleid door de eveneens eerder genoemde dichter/schrijver Marcel Beyer.

Sprachinstallateur. Een avond voor Thomas Kling
Met Nora Gomringer, Ulrike Janssen en Norbert Wehr
Gespreksleiding: Marcel Beyer

Aanvang: 20:00 uur
Toegang: € 8

LCB
Am Sandwerder 5
D-14109 Berlin

Bekijk ook:
New York. State of Mind – Marcel Beyer leest Thomas Kling (53:02)