Duits Literatuurarchief verwerft brief van Franz Kafka

Franz Kafka 1923 (Bron: Wikimedia)

Het Duitse Literatuurarchief in Marbach (DLA) heeft een met de hand geschreven brief van Franz Kafka verworven. Het schrijven stamt uit de privécollectie van de verzamelaar en kunsthandelaar Heiner Bastian. Hij heeft de brief op een veiling bemachtigd, hem aan het DLA als leenbezit gegeven en nu tegen een gereduceerde prijs afgestaan. Dat deelde het DLS gisteren mee.

Kafka schrijft in september 1922 in de acht kantjes tellende brief aan zijn beste vriend Max Brod over zijn werk aan zijn roman Das Schloss en over zijn met angst en eenzaamheid gevulde levenssituatie: “Im Grunde ist doch die Einsamkeit mein einziges Ziel, meine größte Lockung, meine Möglichkeit und, vorausgesetzt, daß man überhaupt davon reden kann, daß ich mein Leben ›eingerichtet‹ habe, so doch immer im Hinblick darauf, daß sich die Einsamkeit darin wohlfühle.”

Lees ook: Omvangrijke Kafka-biografie na 18 jaar voltooid

In een Duitse treincoupé

Vanochtend vroeg las ik in alle digitale Duitse kranten dat het aantal coronabesmettingen weer flink was toegenomen. En juist de op deze dag maakte ik gebruik van mijn treinkaartje Berlijn-Emden, oorspronkelijk geboekt voor de maand mei, maar door de corona-epidemie had ik er destijds geen gebruik van gemaakt. De Deutsche Bahn bood namelijk de mogelijkheid om tickets die voor 13 maart waren aangeschaft en nog niet waren gebruikt, tot 31 oktober geldig te laten zijn. Zodoende kon ik vandaag met mijn treinkaartje van mei van Berlijn naar Emden reizen.

Berlin Hauptbahnhof was uitgestorven, tenminste, in mijn dromen. In werkelijkheid was het een drukte van belang. Alle bankjes op perron 4 waren bezet, groepjes mensen zaten op de grond en ik zag mijn wens van een treinreis in een lege treincoupé compleet in duigen vallen.

Op de display boven de stoelen las ik dat de plek naast mij ook was gereserveerd en wel door iemand die net als ik naar Hannover wilde. Alle plaatsen in de treincoupé bleken gereserveerd te zijn. In het gangpad was het een gedrang van jewelste. De passagier naast me, een jongeman met half lang haar en een dikke zwarte bril, leek de reis voor een picknick te gebruiken. Een bakje met olijven hier, een bekertje met druiven daar, een glaasje sap, nog een glaasje met iets onduidelijks erin, een mini-mandje met wat stukjes stokbrood en twee sandwiches op een wit katoenen servet. Zijn mondkapje deed hij af en legde het keurig op het volle plateau voor hem. Vanuit mijn ooghoeken zag ik hoe hij met een tandenstoker langzaam in een olijf prikte en de vrucht voorzichtig naar zijn mond bewoog.

Pssst. Wat was dat? Voor mij opende een jonge vrouw een flesjes water. Klok, klok, klok, de chique geklede dame had een waterglas bij de hand. Schuin tegenover me hoorde ik het geluid van iemand die zijn tanden in een vers broodje zette. Waarschijnlijk lag zijn schoot nu bezaaid met kruimels. Grrrrap! Wat was wat? Weer een nieuw geluid, maar zeer herkenbaar. Het was een flinke hap in een harde appel. Ondertussen reed de trein station Spandau binnen.

Ik keek naar buiten en realiseerde me dat ik getuige was van een kakofonie van eet- en drinkgeluiden, in het leven geroepen als alibi om geen mondkapje te dragen. Ik was de enige die een deel van zijn gezicht met een blauwe lap stof bedekt hield. Ondertussen hoorde ik hoe iemand pinda’s in zijn hand liet vallen. Twee stoelen verderop opende een dikke dame een koelbox en trakteerde hij haar vriendinnen op ijs. Wat een feest!

Ik stond even op om een briefje uit mijn broekzak te halen. Dat deed ik alleen om me een een overzicht te verschaffen van de etende en drinkende passagiers in deze treincoupé, want ik had geen briefje in mijn broekzak. De mondkapjes lagen tussen overal verspreid tussen servetten, lege en halfvolle blikjes, papieren broodzakjes en lege en halfvolle snoepverpakkingen. Ik liet me weer op mijn stoel zakken en zag dat we inmiddels Wolfsburg hadden bereikt.

Ik hield mijn mondkapje om, maar voelde me hiermee totaal belachelijk in deze treincoupé vol ontspannen etende en drinkende mensen. Ze aten extreem langzaam, alsof ze van iedere pinda en iedere hap brood intens genoten. Hannover was nu niet meer ver weg. In mijn buik borrelde het. Te weinig gegeten. Ik haalde diep adem, probeerde mijn lichaam te controleren, maar het leed was al geschied.

Onder me voelde ik de warme lucht opstijgen en zich als een wolk over de treincoupé verdelen. Het werd stil. Monden werden snel afgeveegd, flesjes dichtgedraaid en hals over kop bond iedereen een beschermend mond- en vooral neuskapje om. De geur in de treincoupé was dan ook niet mis.

Hannover. Ik stond op en zag dat iedereen in de treincoupé nu keurig een mondkapje droeg, ook al keken de meeste mensen alsof ze zojuist iets afschuwelijks hadden gegeten. Tevreden stapte ik uit en vervolgde mijn reis naar Emden.

Writers against Trump

In de aanloop naar de verkiezingen neemt de Amerikaanse culturele scène stelling tegen president Trump. Schrijver Paul Auster heeft het initiatief “Schrijvers tegen Trump” in het leven geroepen. Hij komt uit 1947 en kan zich nog goed herinneren dat hij de eerste keer de Amerikaanse president mocht kiezen. Dat was in 1968. Destijds was de stemgerechtigde leeftijd in Amerika nog 21. Richard Nixon kwam uit voor de Republikeinen en won nét van de kandidaat van de Democratische Partij Humbert Humphrey, die Auster destijds koos.

Veel van zijn vrienden waren gepassioneerde idealisten, zegt hij. “Voor hen was Humphrey oninteressant. Daarom zijn ze niet eens gaan stemmen. En ik geloof dat ze daardoor Nixon president hebben laten worden. En dat is nu ook weer het gevaar.”

Het is inderdaad zo dat veel – vooral jonge mensen – weinig met de Democratische kandidaat weten aan te vangen. Joe Biden is 77 jaar oud en – net als Humphrey destijds – als voormalige vicepresident niet echt een signaal voor ontwaken en verandering. “Ook voor mij was Biden niet de eerste keus – zelfs niet de tweede. Maar ondertussen geloof ik dat hij momenteel misschien toch de beste kandidaat is die de Democraten konden nomineren.”

Biden heeft begrepen “dat we op een tweesprong van de geschiedenis staan. Ik geloof dat hij heeft begrepen dat hij dezelfde last van de verantwoordelijkheid draagt zoals Roosevelt in 1932/33, toen hij president werd tijdens de grote crisis.” Een belangrijke historische vergelijking waarmee Auster in ieder geval de gefrustreerde jonge kiezers wil motiveren die in de afgelopen maanden liever kandidaten zoals Bernie Sanders ondersteunden.

“Ik weet dat veel van jullie grote idealisten zijn en geweldige verwachtingen voor de toekomst van de USA hebben – en dat jullie teleurgesteld zijn door de keuze die jullie hebben. En dat jullie niet onder de indruk zijn van het Democratische gespan Biden/Harrus – en dat jullie liever helemaal niet willen stemmen. Maar dat zou een verschrikkelijke fout zijn!”

Om dat te voorkomen heeft Auster samen met zes andere Amerikaanse schrijvers het initiatief “Writers Against Trump” in het leven geroepen. Bij virtuele ontmoetingen op internet discussiëren ze, er zijn vragenrondes – vooral echter statements zoals die van schrijfster Siri Hustvedt, die met Auster is getrouwd.

“Als schrijvers weten we dat woorden belangrijk zijn, omdat ze instellingen kunnen veranderen, mensen ertoe bewegen kunnen om te handelen. En zo roepen we alle Amerikanen op van hun recht gebruik te maken, hun stem te verheffen door de kracht van de verkiezingen.”

Meer dan 1100 schrijvers, scenarioschrijvers, essayisten en songschrijvers uit heel Amerika hebben zich al bij het initiatief aangesloten.

Het doel, Trump-aanhangers te overtuigen, hebben ze daarbij allang niet meer, aldus Auster. “Ik wil de geïrriteerde, de teleurgestelde mensen aanspreken. De mensen die walgen en niet willen stemmen. Ik dring er bij jullie op aan: denk er toch nog eens over na. De herverkiezing van Trump en de Republikeinse Partij kan het einde van de democratie in de USA zijn. En het begin van een autoritaire heerschappij in een land waarin dan niemand meer de mogelijkheid heeft om te gaan stemmen.”

De New-Yorkse acteur, filmmaker en scenarioschrijver John Turturro, die passenderwijs laatst in de verfilming van Philips Rots “The Plot Against America” meespeelde, drukt het iets minder pathetisch uit. “Ik hoor altijd, het is de belangrijkste verkiezing in jullie leven. Bla, bla, bla. Maar dit keer klopt het werkelijk. Dat is onze democratie. Dus, wees sterk, ga stemmen, laat ons dat ding winnen en die figuur uit het Witte Huis smijten. Ik ben opgegroeid met hem en weet wat voor een oplichter hij is.”

BRON
Tageschau: Schriftsteller formieren sich gegen Trump