Joodse begraafplaatsen in Litouwen en Stolpersteine in München

Ellis Berlijn geeft tekst en uitleg bij de foto’s.

Gisteren opende in het Erdemuseum in Berlijn-Neukölln de expositie Joodse begraafplaatsen in Litouwen. “Een werk voor de toekomst en de huidige tijd – in dit geval Litouwen – door ambachtelijk bezig te zijn met het verleden”, aldus de Nederlandse initiatiefneemster en kunstenares Ellis Berlijn. De getoonde foto-installatie ontstond tijdens de twee keren dat ze deelnam aan een zomerkamp op de Joodse begraafplaatsen in Litouwen, in coöperatie met de Aktion Sühnezeichen Friedensdienste en de kleine ngo organisatie Maceva in Litouwen.

Gunter Demnig
Precies tachtig jaar vóór de dag van de vernissage vond de Kristallnacht plaats, een door de nazi’s georganiseerde actie (pogrom) gericht tegen de Joodse bevolking in Duitsland. In de loop van de avond sprak ik met de kunstenares, de Nederlandse kunstenares en galeriehoudster Li Koelan en enkele bezoekers over de zogenaamde Stolpersteine. Dit project van de Keulse kunstenaar Gunter Demnig is als monument voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme over geheel Europa verspreid. Vorig jaar werden in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires de eerste Stolpersteine buiten Europa geplaatst.

In heel Duitsland en in 23 Europese landen bevinden zich meer dan 69.000 Stolpersteine. Op deze kleine messing plaatjes van 9,6 x 9,6 centimeter staan de naam, geboortedatum, deportatiedatum, plaats en datum van het overlijden gestanst.

©stauss processform, München Prof. Kilian Stauss, 2018

Stolpertsteine in München officieel verboden
De Beierse hoofdstad München heeft zich altijd tegen de komst van de Stolpersteine verzet. Charlotte Knobloch, de president van de op twee na grootste Joodse gemeente van Duitsland (IKG=Israelitische Kultusgemeinde München und Oberbayern) vond het “onverdraaglijk” de namen van vermoordde Joden op plaatjes te lezen die op de grond worden geplaatst en waar met voeten “op getrapt” wordt.

Om die reden besloot het stadsbestuur zich in 2015 tegen de Stolpersteine uit te spreken. Dit leidde tot veel commotie en zelfs een rechtszaak. De rechter gaf het stadsbestuur gelijk. Daarom mochten honderden door burgers opgespoorde en geschonken Stolpersteine niet geplaatst worden. Deze gedenkplaatjes volgens het principe van Demnig bevinden zich nu op privégebied (zie video hieronder).

Nieuw initiatief
Uitgerekend in de stad waar zich de voormalige NSDAP-centrale bevond en waar in 2015 een museum over de nazitijd is geopend, ontbreken de plaatjes die de slachtoffers herdenken. Maar daar is onlangs verandering in gekomen. De eerste individuele herdenkingstekens voor de slachtoffers van het nationaalsocialisme zijn inmiddels al onthuld. Ze hebben echter niet de vorm van de Stolpersteine die op straten en stoepen liggen, maar zijn vormgegeven als stèle of muurplaat. Ontworpen zijn ze door ontwerper Kilian Stauss. De steles zijn van roestvrij staal en zijn met een doorsnede van 6 x 6 centimeter iets kleiner dan de beroemde Stolpersteine. Terwijl Demnig altijd Stolpersteine voor één persoon maak, en ze voor families dicht bij elkaar zet, biedt het concept van Stauss de mogelijkheid familiaire samenhangen duidelijker te laten zijn.

Gemene deler
Beide concepten hebben als gemene deler dat het om een herdenkingsteken gaat dat herinnert aan de laatste zelf gekozen woonplek van de door de NS vervolgde personen. De herdenkingsplaten van Stauss bieden daarbij nog de extra mogelijkheid een gerasterde foto en extra informatie te tonen. Het coördinatiepunt, dat samenwerkt met het stadsarchief, gaat ervan uit dat tussen 1933 en 1945 in München 10.000 mannen, vrouwen en kinderen zijn gestorven door racistische, politieke en religieuze vervolging.

BESEELTES FELD – JÜDISCHE FRIEDHÖFE IN LITAUEN
t/m 30 november 2018
Erdemuseum
Weichselstr. 52
12045 Berlin
www.erdemuseum.de
Openingstijden:
woensdag t/m zaterdag van 14-18 uur

Advertenties

Stuur een ansichtkaart en doe mee aan unieke Berlijnse expositie

Schenk Moeder Aarde de bloem van je hart. Dat is het thema van de actie waarmee de Nederlandse kunstenares Li Koelan haar Erdfest in haar Aardemuseum in Berlijn kracht wil bijzetten. Ze roept iedereen op een zelfgemaakte of gekochte ansichtkaart met je eigen bloem van je hart op te sturen en deze aan een land op aarde op te dragen. Alle kaarten met bloemen zullen tijdens de tentoonstelling in het Aardemuseum te zien zijn.

Deze actie is het vervolg van de Internationalen Tag der Mutter Erde die op 22 april plaatsvond. Het Erdfest met de ansichtkaarten wordt van 22 t/m 24 juni in het Aardemusem gehouden.

Ook ansichtkaarten uit Nederland, België of wat voor land dan ook zijn welkom, aldus Li Koelan. Wie aan deze expositie wil deelnemen, stuurt een kaart met de bloem van zijn of haar hart én de naam van het land waaraan de bloem wordt opgedragen aan:

ERDEMUSEUM
Li Koelan
Weichselstraße 52
12045  Berlin
DEUTSCHLAND

 

Matroos én ooggetuige roept op tot humaniteit

Fabienne Brozio (r) en Li Koelan (l)

Het Erdemuseum in Neukölln is op deze zaterdagavond 2 juni goed bezocht. Er is nauwelijks nog een stoel vrij. Na de introductie door de Nederlandse kunstenares en eigenaresse van het Erdemuseum Li Koelan neemt Fabienne Brozio het woord. Ze is gediplomeerd matroos en volgde naar eigen zeggen de matrozenopleiding in Nederland. In juni 2017 kwam ze voor het eerst direct in contact met de particuliere hulporganisatie Sea-Watch. Dat gebeurde tijdens een treinreis van Stendal naar Berlijn. Philip van Sea-Watch belde haar. Fabienne was totaal verrast, omdat ze zich niet meer kon herinneren hoe lang geleden ze bij Sea-Watch had gesolliciteerd. Philip vertelde iets over een nieuwe missie en dat Fabienne precies paste bij de persoon die ze zochten. Nog op dezelfde avond zegde ze toe. Ondertussen regelde ze van alles om een maand vrij te kunnen nemen. Dertien dagen later zat ze in het vliegtuig naar Lesbos.

Lees verder