Blog Allard van Gent

Ontspannen. Dat was mijn doel op deze zondag. Met een oranje tafelkleedje bedekte ik de w.c.-pot die nu op een modern salontafeltje voor badkamergebruik leek. Er stonden twee glazen waxinelichtjeshouders op, gevuld met brandende kaarsjes. Daarnaast stond de kleine radio uit de keuken waaruit meditatieve muziek klonk. Het bad vulde zich met warm water en de door mij toegevoegde Relaxing Lavendel Badkristallen.

Ik luisterde naar de klanken van Meditation van Mendelssohn-Bartholdy en zag beelden opdoemen van fladderende vlinders boven kleurrijke weidelandschappen, ik zag picknicktaferelen zoals op het schilderij The Picnic van Thomas Cole, ik zag beekjes met helder stromend water en rook de geur van lavendel uit het bad. Alles om me heen stond in het teken van ontspanning: het dansende licht van de kaarsen, de rustgevende klanken van Mendelssohn-Bartholdy, de beelden van de weides, de picknick en de pittoreske beekjes.

Alleen de persoon in bad was nog steeds niet zo ontspannen als ik wenste. Ik had weliswaar alle voorbereidingen getroffen, maar was niet verder gekomen dan deze voorbereidingen telkens te controleren en me af te vragen of er niets iets ontbrak. Ik was niet aan het ontspannen, ik was aan het opsommen. Het water koelde langzaam af, de radiozender begon te ruisen en de waxinelichtjes hadden hun langste tijd gehad.
Gedesillusioneerd stapte ik uit bad en knipte het grote licht aan. Ik was weer terug in de realiteit en voelde me verre van ontspannen. Ik droogde me af, trok losse, makkelijk zittende kleding aan, zette een kop thee en smeet de computer aan.

O ja, dat was ik nog vergeten te vertellen. In bad dacht ik er al aan deze scène op papier te zetten in de hoop dat het schrijven mij de nodige ontspanning zou brengen. Wel, ik zit momenteel met de geur van lavendel nog in mijn neus met een glimlach op mijn gezicht aan mijn bureau. Ik moet bekennen dat ik mijn ontspanning op deze rusteloze zondag eindelijk heb gevonden. Deze lag niet in de badkamer met een warm bad vol Relaxing Lavendel Badkristallen, omgeven door kaarslicht en meditatieve muziek. Nee, hij lag hier, op de plek waar ik nu zit, met een kop thee achter het bureau.

Een goede les voor de volgende keer: ontspannen schrijven weegt ruimschoots op tegen een bad vol Relaxing Lavendel Badkristallen, muziek van Mendelssohn-Bartholdy, vlinders boven kleurrijke weidelandschappen, picknicks en kabbelende beekjes.

Deze column verscheen ook op metronieuws.nl

Soms bekruipt me het gevoel dat we opnieuw in een periode van dreiging leven. Het is niet één duidelijk aanwijsbaar gevaar, maar eerder een sluimerende onrust. De opkomst van autoritaire leiders, het normaliseren van haatdragende taal, het wantrouwen tegenover wetenschap en media — het doet me denken aan verhalen uit de jaren dertig van de vorige eeuw.

In 1933 kwam Hitler aan de macht. Wat volgde, weten we: Joden werden uitgesloten, opgejaagd, vermoord. Intellectuelen sloegen op de vlucht, velen pleegden zelfmoord. Maar wat deden de mensen vóór het te laat was? Hoe gingen ze om met de dreiging die op hen afkwam?

De jaren twintig en dertig in Duitsland

In de jaren twintig was Duitsland een jonge, kwetsbare democratie. De Eerste Wereldoorlog lag nog vers in het geheugen. Er was inflatie, werkloosheid, politieke chaos. In die context verlangden veel mensen naar stabiliteit, naar een “sterke man” die de orde zou herstellen.

Sommigen waarschuwden. Denk aan de journalist Kurt Tucholsky of de dagboekschrijver Victor Klemperer. Ze zagen het gevaar, ze benoemden het. Maar ze werden weggehoond of genegeerd. De meeste mensen keken weg. Ze wilden hun leven leiden, hun baan behouden, hun rust bewaren.

Toen Hitler in 1933 de macht greep, gebeurde dat grotendeels langs legale weg. Veel mensen vonden dat hij tenminste iets deed. Ze lazen over geweld tegen politieke tegenstanders en Joden, maar haalden hun schouders op — of geloofden het niet.

Sommigen waarschuwden. Denk aan de journalist Kurt Tucholsky of de dagboekschrijver Victor Klemperer. Ze zagen het gevaar, ze benoemden het. Maar ze werden weggehoond of genegeerd. De meeste mensen keken weg. Ze wilden hun leven leiden, hun baan behouden, hun rust bewaren.

De stille waarschuwing van de geschiedenis

Achteraf is het makkelijk oordelen. Maar in die tijd was het niet altijd duidelijk wat er zou komen — of beter gezegd: mensen wilden het niet zien. Ze hoopten dat het wel zou meevallen. En voor sommigen viel het inderdaad even mee, tot het te laat was.

Brieven, krantenartikelen en dagboeken uit die periode laten zien dat er wel degelijk stemmen van twijfel en angst waren. Maar ze werden overstemd door gemakzucht, zelfbehoud en soms ook moedwillige onverschilligheid.

En nu?

In 2025 zie ik parallellen. Niet omdat ik denk dat de geschiedenis zich letterlijk herhaalt — maar wel omdat ik dezelfde neigingen herken: het wegkijken, het sussen, het zeggen dat het allemaal wel meevalt. Terwijl extremistische partijen groeien, de democratische rechtsstaat onder druk staat en haat opnieuw salonfähig wordt.

Tegelijk zijn er ook nu mensen die waarschuwen. Schrijvers, denkers, wetenschappers, burgers die hun stem laten horen. Maar ze worden niet altijd gehoord. Soms zelfs bedreigd of weggezet als paniekzaaiers.

Wat doen wij? Doen we alsof het allemaal wel zal overwaaien? Of kijken we bewust? Spreken we ons uit — ook als het ongemakkelijk is?

Tot slot

De geschiedenis herhaalt zich nooit exact, maar ze rijmt wel. Daarom stel ik mezelf deze vraag: Wat deed ik toen het erop aankwam? Dit stuk schrijven is mijn manier om niet weg te kijken.

Deze tekst verscheen ook op Joop (BNNVARA)