Blog Allard van Gent

De Duitse geheime diensten hebben alarm geslagen over de toenemende pogingen van Rusland om Duitsland te destabiliseren. Volgens Thomas Haldenwang, de voorzitter van het Bundesamt für Verfassungsschutz (BfV), nemen Russische spionage- en sabotageactiviteiten in Duitsland zowel kwalitatief als kwantitatief toe. Haldenwang gaf deze waarschuwing tijdens een openbare hoorzitting in de Bondsdag. Hij benadrukte dat de acties van Russische inlichtingendiensten steeds agressiever worden. “De Kremlin ziet Duitsland en de rest van het Westen als vijanden,” aldus Haldenwang.

Bijna vliegtuigcrash door sabotage

Een recent incident in juli onderstreept hoe gevaarlijk deze Russische activiteiten kunnen zijn. Een vrachtpakket dat via een DHL-centrum in Leipzig werd vervoerd, bevatte een brandbom. Door een toevallige vertraging bleef de bom op de grond, maar als het pakket in de lucht tot ontploffing was gekomen, had dit mogelijk een fatale vliegtuigcrash veroorzaakt. Veiligheidskringen vermoeden dat dit incident te maken heeft met Russische sabotage.

Dreiging voor heel Europa

Ook de voorzitter van de Duitse inlichtingendienst BND, Bruno Kahl, waarschuwde dat de Russische activiteiten een ongekend hoog niveau hebben bereikt. Kahl benadrukte dat Moskou niet alleen Duitsland, maar het hele Westen als tegenstander ziet, en dat Rusland vermoedelijk tegen het einde van dit decennium in staat zal zijn om militaire aanvallen tegen westerse landen uit te voeren. Dit benadrukt hoe belangrijk het is voor Duitsland en zijn bondgenoten, waaronder Nederland, om alert te blijven op deze dreigingen.

De Nederlandse overheid heeft al eerder gewaarschuwd voor vergelijkbare Russische dreigingen. Cyberaanvallen, desinformatiecampagnes en sabotage van vitale infrastructuur zijn onderwerpen van zorg voor zowel Duitsland als Nederland. Aangezien beide landen belangrijke bondgenoten zijn binnen de NAVO en de Europese Unie, zijn deze waarschuwingen van de Duitse geheime diensten relevant voor Nederland.

Kritische infrastructuur onder vuur

Martina Rosenberg, hoofd van de Duitse militaire inlichtingendienst (MAD), wees erop dat de kritische infrastructuur van Duitsland een belangrijk doelwit is voor Russische spionage. Met name de Bundeswehr, het Duitse leger, wordt nauwlettend in de gaten gehouden door Rusland. Dit komt doordat Duitse wapens en militaire steun aan Oekraïne een cruciale rol spelen in het huidige conflict met Rusland.

De Russische pogingen om de militaire capaciteit van Duitsland te ondermijnen, zouden ook gevolgen kunnen hebben voor Nederland. Beide landen werken nauw samen op het gebied van defensie en delen vitale infrastructuurprojecten. Een aanval op de Duitse militaire infrastructuur kan dus ook indirect de veiligheid van Nederland in gevaar brengen.

Versterking van beveiligingsmaatregelen

Duitse beleidsmakers, waaronder minister van Binnenlandse Zaken Nancy Faeser, hebben al gereageerd op de toenemende Russische dreiging. Volgens Faeser zijn de maatregelen om spionage en sabotage tegen te gaan aanzienlijk aangescherpt. Ze noemde onder meer de geplande stationering van de speciale eenheid GSG 9 van de Duitse politie aan de Oostzeekust om vitale militaire locaties beter te beschermen. Ook is er een grotere behoefte aan bevoegdheden om cyberaanvallen vanuit Rusland beter te kunnen afweren.

Implicaties voor Nederland

Net als Duitsland, wordt Nederland steeds vaker geconfronteerd met Russische inmenging. Russische spionage, cyberaanvallen en desinformatiecampagnes zijn ook in Nederland bekende dreigingen. De Nederlandse veiligheidsdiensten, zoals de AIVD en MIVD, hebben in de afgelopen jaren meerdere keren gewaarschuwd voor Russische inmenging in Nederlandse bedrijven en de politiek. Inlichtingendiensten werken dan ook nauw samen binnen Europa om deze dreigingen gezamenlijk aan te pakken.

Conclusie

De toenemende Russische spionage- en sabotageactiviteiten in Duitsland onderstrepen de noodzaak voor waakzaamheid in heel Europa, inclusief Nederland. De samenwerking tussen Duitsland en Nederland, zowel op het gebied van defensie als inlichtingenuitwisseling, is cruciaal om deze bedreigingen het hoofd te bieden. Het is van groot belang dat beide landen blijven investeren in hun veiligheidsdiensten en de bescherming van kritieke infrastructuur.

Image credit: Nick Youngson via Pcipedia.org (CC BY-SA 3.0).

In online discussieplatforms, vooral bij nieuwsberichten, zien we vaak een explosie van polariserende reacties. Deze reacties komen van verschillende groepen, variërend van individuele gebruikers tot georganiseerde trollgroepen en bots. Hier ligt een uitdaging voor zowel het publieke debat als voor de aanpak van online haatspraak.

Trollen: plezier in provocatie

Trollen zijn individuen die bewust provocerende of onzinnige opmerkingen plaatsen om reacties uit te lokken. Dit gedrag wordt vaak gedreven door een verlangen naar aandacht en manipulatie. Trollen vragen bijvoorbeeld zogenaamd naïeve vragen, wijken af van het onderwerp, of reageren met overmatige kritiek, enkel om chaos te veroorzaken. Ze willen vaak hun intellect laten zien of de discussie sturen door te shockeren, vaak zonder echte inhoudelijke bijdrage​

Trollen hebben de neiging zich terug te trekken wanneer ze niet de gewenste reacties krijgen. De bekende uitdrukking “Don’t feed the troll” illustreert dit: door niet te reageren op provocaties verliezen trollen hun motivatie. Dit type provocatie wordt al sinds de jaren 90 gedocumenteerd en is nog steeds een veelvoorkomend probleem​

Geloofsstrijders: ideologische kruistocht

Een andere groep die polarisatie versterkt, zijn de zogenaamde “geloofsstrijders”. Dit zijn mensen die sterk geloven in een bepaalde ideologie en het als hun plicht zien om deze overtuiging met kracht te verdedigen en te verspreiden. Ze behandelen andersdenkenden zonder respect, willen polariseren en zoeken voortdurend de confrontatie. Vaak gebruiken ze retoriek zoals “Lügenpresse” (leugenpers) en benadrukken ze wij-zij-denken. Terwijl trollen vooral plezier halen uit manipulatie, voelen geloofsstrijders zich vaak bedreigd en handelen ze uit angst of ideologische overtuiging​

Georganiseerde trollgroepen en bots

Naast individuen zijn er georganiseerde trollgroepen en bots, die systematisch desinformatie verspreiden en haatcampagnes organiseren, vaak vanuit politieke of ideologische motieven. Deze trollfabrieken gebruiken nepaccounts om de publieke opinie te manipuleren door bijvoorbeeld identieke reacties of gecoördineerde acties onder nieuwsberichten te plaatsen. Dit versterkt het gevoel dat bepaalde extreme meningen breed gedragen worden

De situatie in Nederland

In Nederland zijn vergelijkbare trends zichtbaar, vooral op sociale media. Ook hier worden crisisperiodes, zoals tijdens de COVID-19-pandemie, gebruikt door populistische en extremistische groepen om online haatcampagnes te lanceren. Daarnaast wordt de rol van anonieme accounts en bots steeds belangrijker in de verspreiding van desinformatie en polarisatie​

Conclusie

Trollen en geloofsstrijders zijn twee belangrijke bronnen van polarisatie in online discussies, met bots en trollfabrieken die daar vaak nog een schepje bovenop doen. Dit soort gedrag verstoort niet alleen het publieke debat, maar zorgt ook voor een vijandige online sfeer waarin respectvolle discussie nauwelijks mogelijk is. Het herkennen en aanpakken van deze patronen is een cruciale stap in de strijd tegen online haatspraak.

Het Landesmedienzentrum Baden-Württemberg (LMZ), waar deze informatie vandaan komt, is een toonaangevende Duitse instelling die zich richt op mediaopvoeding en het bevorderen van digitaal bewustzijn. Ze bieden onder andere ondersteuning bij het omgaan met trollen, desinformatie en haatcampagnes op het internet, vergelijkbaar met initiatieven zoals Mediawijzer.net in Nederland

​Ruim 10 jaar geleden trok dit onderwerp al mijn aandacht en schreef ik er onder de titel “Huili huili” een column over.

Vandaag heeft SPD-partijleider Lars Klingbeil in Berlijn verklaard dat zijn partij vastbesloten is om de Bondsdagverkiezingen van volgend jaar te winnen.

Tijdens de opening van de tweedaagse partijbijeenkomst benadrukte Klingbeil dat de SPD opnieuw als sterkste partij uit de verkiezingen wil komen en bondskanselier Olaf Scholz wil behouden in zijn functie. “We weten dat het een moeilijke strijd wordt,” gaf Klingbeil toe, maar hij benadrukte dat de SPD klaar is om deze uitdaging aan te gaan.

Klingbeil stelde dat de komende verkiezingen een strijd zullen worden tussen de SPD en de CDU/CSU, waarbij de kiezer zal moeten beslissen of Friedrich Merz of de huidige bondskanselier Scholz de leiding krijgt over Duitsland. Volgens de SPD-leider zou Merz’ “terugblikkende politiek” niet het juiste pad zijn voor het land.

Focus op sociaaldemocratische waarden

Tijdens de bijeenkomst werkt het SPD-partijbestuur aan een strategisch plan om het profiel van de partij te versterken. Volgens Klingbeil wil de SPD haar sociaaldemocratische waarden onderstrepen en de focus leggen op maatregelen die de meeste Duitsers ten goede komen. Enkele belangrijke speerpunten in het plan zijn:

• Belastingverlaging voor 95% van de belastingbetalers, met een hogere belastingdruk voor de top 1% van de inkomens.
• Verhoging van het minimumloon van de huidige 12 euro naar 15 euro.
• Stimuleren van de aanschaf van elektrische auto’s door middel van een koopprikkel.
• Concurrentiële energieprijzen en meer investeringen in infrastructuur.

Deze plannen laten zien dat de SPD zich wil profileren als de partij die opkomt voor de werkende klasse en de economie wil versterken met duurzame initiatieven.

AfD als opkomende bedreiging

De recente opkomst van de AfD in de Oost-Duitse deelstaatverkiezingen heeft veel SPD-leden bezorgd gemaakt. In landelijke peilingen ligt de SPD momenteel achter de CDU/CSU en komt de partij op ongeveer 16 tot 17 procent, soms zelfs gelijk met of net achter de AfD.

Volgens politicoloog Janek Treiber van de Technische Universiteit Dresden komt de zwakke positie van de SPD door gebroken verkiezingsbeloften uit het verleden en een “slechte regeringsprestatie”. Treiber wees erop dat enkele SPD-ministers, zoals Bauministerin Klara Geywitz en Minister van Arbeid Hubertus Heil, “onzichtbaar” zijn gebleven in de huidige regering. Ook bondskanselier Scholz zou niet duidelijk genoeg laten zien waar zijn kabinet voor staat. Dit gebrek aan leiderschap zou de positie van de SPD verzwakken, aldus de politicoloog.

Uitdagingen en vooruitzichten

Met de verkiezingen in het vooruitzicht staat de SPD voor een grote uitdaging. De partij moet niet alleen de concurrentie aangaan met de CDU/CSU, maar ook proberen het verlies van stemmen aan de AfD te beperken. Klingbeil is echter vastberaden: “We willen winnen en Duitsland opnieuw leiden onder een bondskanselier Scholz.” Of de plannen om de belastingdruk te verschuiven en het minimumloon te verhogen voldoende kiezers zullen overtuigen, moet echter nog blijken.