Waarom hamsteren mensen? Zijn ze bang?

Die vraag gooide ik in de Duitse zoekmachine en als resultaat kreeg ik een interview met de psycholoog David Schubring van de universiteit Konstanz. De man doet onderzoek naar emoties. Hoe verklaart hij het hamstergedrag in de supermarkten? “Er spelen meerdere factoren een rol. Aan de ene kant is de berichtgeving over het coronavirus zeer present. Hierbij wordt iets aangesproken waarbij mensen angst kunnen ontwikkelen. Aan de andere kant kan het ook een zelfversterkend proces zijn: als men ziet dat de schappen leger raken, denkt men eraan zelf nog meer te kopen.”

Vervolgens legt de psycholoog uit hoe de wetenschap het fenomeen hamsteren verklaart. “Er is bijvoorbeeld het inschatten van risico’s. Een objectieve risico-inschatting functioneert als volgt: men overdenkt hoe waarschijnlijk en erg een gebeurtenis is. Dat vermeerder ik en dan weet ik of het risico hoog of laag is. Als dus een erge gebeurtenis zich zelden voordoet, is het risico niet zo hoog. Net zo is het als een minder erge gebeurtenis zich vaak voordoet. Pas wanneer een erge gebeurtenis zich vaak voordoet, wordt het gevaarlijk.

Maar zo functioneert de risico-inschatting van mensen niet. Mensen reageren op emotionele prikkels met hun gedrag en hun risico-afweging. Daarom is er bijvoorbeeld over het algemeen minder angst voor auto-ongelukken dan voor neerstortende vliegtuigen, hoewel het vliegtuig per afgelegde kilometer veel veiliger is dan de auto. Zo ongeveer is het bij het coronavirus ook, dat vaker in de media wordt verspreid dan de gewone griep, hoewel door de griep in Duitsland tot nu toe duidelijk meer personen ziek zijn geworden en stierven.”

“Als ik niet weet of het erg is, dan gedraag ik me liever zo alsof het erg is.”

De wetenschapper is dan ook niet verrast als hij de lege winkelschappen ziet. “In onzekere situaties zijn dergelijke gedragingen gangbaar. Als ik niet weet of het erg is, dan gedraag ik me liever zo alsof het erg is.

Volgende vraag. Is het zinvol om zo te handelen of is hier eerder sprake van onnodige paniekzaaierij?  De wetenschapper: “Vroeger werd vaak gezegd dat massahysterie overdreven is. Nieuwe onderzoeken hebben echter gedeeltelijk aangetoond dat het zin heeft. Destijds had je de bestorming van de banken in Griekenland. Als niemand iets van de bank opneemt, heeft de bank ook geen probleem. Maar als iedereen tegelijk iets wil opnemen, dan wel. Als niemand in de winkels hamstert, hoeft niemand het te doen. Zijn echter alle anderen aan het hamsteren, dan is het een begrijpelijke beslissing zelf ook zo te handelen, voordat alles is uitverkocht.

Het groepsproces is schadelijk, maar het individuele proces is begrijpelijk. Een kritische massa moet voldoende ongerust zijn. Deze mensen veranderen hun gedrag echter zo, dat anderen het ook opvangen. En als diegenen het opvangen, die daarvoor niet ongerust waren, dan worden ze eventueel alleen ongerust omdat de mensen in hun omgeving in paniek zijn. En dus zou ik zelf misschien ook paniek moeten hebben, zo is de denkwijze.”