Blog Allard van Gent

Eerder dit jaar sprak ik beroepshalve met enkele biologische bakkers in Berlijn. In de jaren 70 en 80 werkten ze in een collectief en deden alles anders dan hun ouders. De biologische bakkers verkochten hun brood niet in normale bakkerijen of supermarkten maar tijdens politieke demonstraties of op muziekfestivals. Deze idealistische ambachtslieden zetten zich af tegen het kapitalisme, keerden zich tegen oorlogen en pleitten voor gezonde voeding. Ze gingen gezamenlijk de straat op en demonstreerden voor vrede.

Brood
Enkele van deze biologische bakkers hebben nu een succesvolle, biologische bakkerij. De één met 30 medewerkers in dienst, de ander met 130. Dat succes is ze de laatste jaren min of meer komen aanwaaien, want de vraag naar biologische broden nam gestaag toe. Biologische supermarkten schoten als paddenstoelen uit de grond en wilden per se biologisch brood in de schappen. Ook de vraag naar biologisch brood vanuit de horeca nam toe. De idealen van deze Berlijnse, biologische bakkers zijn niet sterk veranderd. Ze hechtten bijvoorbeeld nog steeds veel waarde aan gezonde levensmiddelen, net als aan de arbeidsomstandigheden van het personeel. Daarom is de werksfeer binnen dergelijke bedrijven in veel gevallen bijzonder aangenaam.

‘De zaadjes die ze in de jaren 70 en 80 in de aarde stopten komen nu tot bloei’, legde een jonge woordvoerder van één van de Berlijnse biologische bakkerijen mij uit en hij heeft gelijk. Nu is de tijd rijp voor de idealen van toen. De jonge woordvoerder vond het prachtig te zien dat vandaag de dag een brede laag van de bevolking biologisch brood koopt en dat de klanten niet beantwoorden aan het beeld van de stereotype groep alternatievelingen met lang haar en sandalen om hun voeten.

Betrokkenheid
Denk je aan de jaren 60 en 70, dan denk je ook aan een begrip als ‘love & peace’, aan het beroemde Woodstock festival en aan hippies. In mijn ogen is de tijd nu niet alleen rijp voor biologisch brood, maar ook voor andere idealen uit de jaren 70 en 80. De groeiende onvrede die je nu ziet onder bevolkingsgroepen in West-Europese landen heeft volgens mij sterk te maken met het ontbreken van betrokkenheid voor elkaar. Dat klinkt voor veel mensen erg soft, esoterisch en simpel in de oren, net als destijds de biologische broden werden gezien als oneetbare bakstenen waar je een bijl voor nodig had in plaats van een broodmes. Die broden hebben zich echter ontwikkeld. De biologische bakkers gebruiken nu ook wit meel en maken croissants. Ze gaan met de tijd mee en bakken wat de klant wil, zolang de biologische kwaliteit gewaarborgd blijft. Daarom liggen de biologische bakkerijproducten nu ook bij kantoormedewerkers, managers, bankiers en yuppies in de keukenkast. In plaats van betrokkenheid kun je ook spreken van onvoorwaardelijke liefde. Het probleem met het woord liefde is dat het zo beladen is. Menigeen denkt meteen aan hartjes, vlinders in de buik, romantiek en een glas wijn bij open haard. Als ik het echter over onvoorwaardelijke liefde heb, dan heb ik het over voor elkaar open staan, over vertrouwen én over betrokkenheid.

Dreiging
Wie vindt de juiste woorden die onvoorwaardelijke liefde bij grote groepen van de bevolking tot bloei te laten komen? Dat is de grote vraag. Door te schelden op regeringsleiders, staatshoofden en dictators los je niet veel op. Dat leert ons het verleden. Je creëert er conflicten en oorlogen mee en de vraag is of de meeste mensen dat willen. Zouden uiteindelijk de meeste mensen toch niet voor de die onvoorwaardelijke liefde kiezen? Immers, een liefdevolle omgeving is niet bedreigend, noch hoef je daarbij in grote angst te leven. Er is juist meer aandacht voor ontplooiing en levensvreugde en dat zou voor veel mensen aantrekkelijk kunnen zijn. Maar veel regeringsleiders, staatshoofden en dictators zijn niet gebaat bij ontplooiing en levensvreugde onder het volk, want te sterke mensen binnen de bevolking betekent immers een groot gevaar voor de macht. Om die reden zijn wereldleiders gebaat bij dagelijkse oorlogsdreiging, enkel om hun macht en de angst onder de bevolking in stand te houden. Nu is het de grote levenskunst van ‘de burgers’ deze angst niet te voeden, er afstand van te nemen. Alleen dan neem je populistische leiders de wind uit de zeilen. Dus door er vanuit te gaan dat onvoorwaardelijke liefde altijd wint – iedereen weet dat dit eigenlijk ook  zo is – kan het tij worden gekeerd. Ik ben er namelijk van overtuigd dat veel mensen zich achter de populistische leiders scharen, omdat er gewoonweg geen alternatief voorhanden is. En daar ligt de uitdaging: een alternatief creëren waar noch de politici die er een zooitje van hebben gemaakt baat bij hebben, noch de populistische leiders die schelden op de politici die er een zooitje van hebben gemaakt.

Kracht
Als de huidige tijd écht rijp is voor  meer betrokkenheid dan is het verstandig deze betrokkenheid niet al te uitvoerig op internet uit te dragen, hoe groot de drang ook is. Door al je hartelijkheid online te zetten houd je namelijk de gigantische scheldtirades op internet in stand. Een hartelijke reactie is immers voeding voor de digitale oorlogsvoerders, haatzaaiers en bedreigers. Voed je ze niet, dan verhongeren ze en sterven uit. Zo simpel is het. Deze uiting van betrokkenheid heeft niets in de digitale wereld te zoeken. Een voorbeeld: geef je de digitale oorlogsvoerder offline een compliment of een schouderklop, dan is de kans groot dat hij geen zin meer heeft digitaal oorlog te voeren. Waarom nog? Hij voelt zich opeens veel vrijer en ziet opeens in dat hij toch in staat is nog iets van zijn leven te maken in plaats van de hele dag online mensen ui te schelden. Om die kracht kracht gaat het. Betrokkenheid is die letterlijke klop de op schouder in moeilijke tijden, de knipoog, het vriendelijke knikje of het soms o zo dierbare steuntje in de rug. Betrokkenheid of onvoorwaardelijke liefde is ook kunnen vergeven, omdat we toch met elkaar verder moeten.

Deze vorm van humaan met elkaar omgaan kan zich snel uitbreiden, sneller dan we wellicht ooit voor mogelijk hebben gehouden. Als door natuurrampen in Duitsland de straten en huizen onder water staan, dan zie je opeens weer hoe snel we elkaar willen en kunnen helpen, hoe sterk de behoefte is iemand die het moeilijk heeft te ondersteunen. Elkaar er weer bovenop helpen, dat is nu belangrijker dan ooit. Mensen uit het populistische moeras te trekken en op de mogelijkheden voor een leefbare wereld te wijzen, dat is toch veel beter dat deze medemensen in hun onmacht ten onder te laten gaan.

Drie jaar geleden in Duitsland: een voorbeeld van solidariteit, van elkaar helpen zonder te kijken naar huidskleur of geloofsovertuiging.