Blog Allard van Gent

Het Amerikaanse weerinstituut voor ruimteweer NOAA waarschuwt op zijn website voor de komst van een bijzonder krachtige magnetische storm in de categorie G4. Dit is het op een na hoogste alarmniveau dat in 2005 voor het laatst werd afgegeven. De storm wordt vrijdagavond verwacht en kan tot zondag aanhouden. In Nederland schrijft de opiniewebsite JOOP (BNNVARA) ook de zonnestorm die op weg is naar de aarde (LINK).

Wat is een magnetische storm? Wikipedia zegt daarover het volgende: “Een (geo)magnetische storm is een tijdelijke storing in de magnetosfeer van de aarde veroorzaakt door een storing in het ruimteweer. Een magnetische storm is geassocieerd met plasmawolken van de zon, coronale gaten of zonnevlammen, en wordt veroorzaakt door de schokgolf van een zonnewind, wat typisch het aardmagnetisch veld treft 8 dagen na het voorval. Dit gebeurt enkel als de schokgolf zich voortplant in de richting van de aarde. De druk van de zonnewind op de magnetosfeer zal toe- of afnemen afhankelijk van de activiteit van de zon. Deze veranderingen in druk van de zonnewind wijzigen de elektrische stromen in de ionosfeer.” De magnetische storm wordt veroorzaakt door de schokgolf van een zonnewind.

Als deze uitbarstingen krachtig genoeg zijn, dan kunnen ze er op aarde voor zorgen dat radioverbindingen en elektriciteitscentrales uitvallen. De kans op extreme magnetische stormen is zeer gering, de kans dat daarbij de aarde ‘mikpunt’ is nog geringer.

Maar ook bij minder sterke magnetische stormen kunnen bijvoorbeeld satellieten ontregeld worden. Dat heeft weer grote gevolgen voor bijvoorbeeld het communicatieverkeer vandaag de dag, waarbij we vaak op de werking van satellieten zijn aangewezen.

De afgelopen jaren waren er weinig magnetische stormen, maar in 2020 schreef Der Spiegel dat het niet rustig blijft. Dat blijkt vandaag wel. NASA heeft namelijk laten weten dat er een nieuwe zonnecyclus van start is gegaan. Het hoogtepunt wordt in 2025 bereikt. In 2020 publiceerde Spiegel al een bijdrage over dit onderwerp: “Ein Sonnensturm kann uns in die technologische Steinzeit zurückwerfen“

Preventieve maatregelen
De voormalige Britse minister van defensie Liam Fox kreeg in 2010 al het dringende advies van wetenschappers om voorzorgsmaatregelen te nemen. Zoals zo vaak in de politiek speelde geld hierbij een belangrijke rol. Waarom zou je miljoenen investeren terwijl het niet 100% zeker is dat er iets gebeurt? Dat is een in mijn ogen discutabele houding, want 100% zeker weet je dat nooit, net als bij een tsunami. Toch zou het van enige intelligentie getuigen als je preventieve maatregelen neemt. Maar geld bleek belangrijker dan intelligentie. Dat blijkt uit een informatieve bijdrage die de BBC (05:36 min.) destijds maakte

Ook in Duitsland is men zich nu bewust van de gevaren bij magnetische stormen. In dagblad Der Tagesspiegel van 1 augustus 2016 stond een artikel over de preventieve maatregelen die nu in Darmstadt worden getroffen in de vorm van een zonnestorm-simulator.

Voorspelling
Het lijkt me zinvol om op deze plek website-adressen te vermelden waarop je kunt zien of er een magnetische storm de aarde nadert. De tijd tussen de uitbarsting op de zon en het bereiken van de zonnestorm op aarde is niet nauwkeurig te berekenen. De plasmawolk komt in de regel één tot twee dagen later op aarde aan. Daardoor is een korte termijn waarschuwing mogelijk.

Dit is te vergelijken met de voorspelling van wervelstormen: het is niet nauwkeurig te voorspellen wanneer en waar een orkaan op zee ontstaat. Is de orkaan eenmaal ontstaan, dan is wel te berekenen wanneer en waar hij de kust bereikt – natuurlijk altijd met een bepaalde onzekerheidsfactor.

Het gevaar bij het schrijven over dit onderwerp is dat mensen meteen aan apocalyptische taferelen denken. Natuurlijk vergaat niet meteen de aarde, noch raken er mensen gewond of sterven er mensen. Alléén als door het uitvallen van satellieten communicatiemiddelen niet meer werken, dan zijn de gevolgen merkbaar.

Bij een massale stroomuitval en bij de uitval van satellieten is het wel belangrijk dat mensen niet in paniek raken, want we zijn vandaag de dag afhankelijker van moderne communicatiemiddelen als nooit tevoren. Internet, telefonie, benzinepompen, vliegverkeer, bankverkeer en bijvoorbeeld ook de logistiek bij goederentransport zijn zaken die plotsklaps als kaartenhuizen in elkaar kunnen zakken met alle catastrofale gevolgen van dien.

Toename depressies en zelfmoord
Tot slot: het aantal wetenschappers dat beweert dat magnetische stormen invloed hebben op het gedrag van de mens neemt toe. Dat is wel interessant om te lezen. Uit een onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat in 1994 een week na heftige magnetische stormen 36,2% meer mensen met verschijnselen van depressie in het ziekenhuis werden opgenomen (British Journal of Psychiatry vol 164, p 403). Ook zijn er studies bekend die wijzen op een toename van het aantal zelfmoorden in verband met deze stormen. Wie hier meer over wil lezen kan terecht bij een artikel op New Scientist.

Actuele meldingen over magnetische stormen zijn te vinden op de website van het Amerikaanse weerinstituut NOAA:
http://www.swpc.noaa.gov/

Een interessant artikel uit KIJK (2021): ‘Het internet is niet klaar voor een zonnestorm’