Blog Allard van Gent

Vandaag heb ik dan eindelijk de expositie Das Fotoalbum der Familie Kafka bezocht. Als bezoeker maak je kennis met familie van de beroemde schrijver. Aan bod komen zijn ouders, zijn grootouders, maar ook zijn zussen, zijn oom en natuurlijk Franz Kafka zelf.

Hieronder enkele foto’s die ik heb genomen. De expositie is nog tot 2 juni 2024 te bezichtigen in de Berlijnse Staatsbibliothek, op vijf minuten loopafstand vanaf de Brandenburger Tor. Meer informatie over de tentoonstelling staat in het bericht Expositie in Berlijn: foto’s van de familie Kafka.

Meer licht. Zo luidden de vermeende laatste woorden van Goethe. Het zijn ook de eerste woorden van het vorig jaar verschenen boek Wat bleef, uit het avondlog van radiomaker, journalist en schrijver Wim Noordhoek.

Ik lees graag Duits. Dat schrijft hij op 12 maart 2016 in zijn bijdrage Eine Reise. Grafiek is denk ik de reden, vervolgt hij. En dan: “Klankrijkdom, het voor-in-de-mond. Mijn leerboek van school – Verdenius, Verdenius en Schouten – redde me vanmorgen. Leeslesjes als dit brachten me eens bij Thomas Manns ‘Tod in Venedig’.” Vervolgens verschijnt een fragment in het Duits uit het beroemde boek. Het stukje sluit hij af met Gibs auf! van Franz Kafka. Wim Noordhoek schreef elke dag een stukje op zijn veel bekeken AVONDLOG. Uit de duizenden posts maakte hij een verrassende selectie. Eine Reise is opgenomen in deze selectie.

Ik weet dat Wim Noordhoek graag Duits leest, omdat ik hem ooit in Amsterdam heb opgezocht. Destijds wilde ik graag weten wat hij van Daniel Kehlmann vond. Via het Avondlog wist ik dat hij Kehlmanns bestseller Het meten van de wereld had gelezen. Dat stukje Avondlog staat ook in Wat bleef. Het begint als volgt:

“Eigenlijk is een tandartswachtkamer de ideale plek om ‘Het meten van de wereld’ van Daniel Kelhmann te lezen. Niet alleen krijgt de wiskundige Gauss in het boek een monumentale aanval van kiespijn, ook de toestand van het gebit van Bonpland, assistent van hoofdrolspeler Alexander von Humboldt komt aan bod. Maar groot is het optimisme van beide 18de-eeuwse geleerden. De wetenschap zal die kwalen meester worden. Hardop lachte ik in die wachtkamer om de scene waarin Humboldt en Bonpland – in Nieuw Spanje, nu Mexico – bezocht worden door een journalist.” Waarom hij lachte, dat ervaar je als je Wat bleef leest.

In Amsterdam praatten we in een gezellig café in De pijp over de boeken van Kehlmann. Wim Noordhoek had ze allemaal gelezen. Over Het meten van de wereld zei hij het volgende: “Het meten van de wereld is gewoon ontzettend geestig. En waarom? De zelfspot. Dat is in Duitsland wel heel uitzonderlijk. En Duitser dan Gauß en Humboldt kun je niet zijn”. Dat citaat nam ik op in mijn beschouwing De werkelijkheid volgens Daniel Kehlmann.

Het boek van Wim Noordhoek is een genot voor wie van kunst en met name literatuur houdt. Tal van Nederlandse schrijvers en dichters passeren de revue waaronder Willem Brakman, Louis Lehmann, Arie Visser, Remco Campert, Johnny van Doorn, Gerard Reve, Maarten Biesheuvel, Wim Brands, Anneke Brassinga en A. Moonen, om er een paar te noemen. Maarten ’t Hart duikt op in het stukje Maassluis, Maarten en Monika. Monika is hier de schrijfster Monika Sauwer. Ze heeft ook Maassluisse roots. Haar moeder was de dochter van de Maassluise huisarts dokter Melchior, staat er geschreven.

Wim Noordhoek was vaak onderweg. In Duitsland bezocht hij het oude cisterciënzer klooster Schulpforta, op een paar kilometer van Naumburg. Hij doet in het stukje Friedrich Nietzsche verslag van dit bezoek en beschrijft hoe de beroemde filosoof op z’n 14de op deze plek terechtkwam. Destijds was het een kostschool, “een eliteschool die al veel beroemdheden had afgeleverd”.

Daarnaast komt de Duitse schrijver Wolfgang Herrndorf aan bod in het stukje Wachten. Die bijdrage begint als volgt: “Wolfgang Herrndorf is 46 en zal in 2013 sterven. Ik had hem graag nog een paar dingen gevraagd. Hij noteert in zijn dagboek, op 5 juli 2011 in Berlijn: Wachten. Als je sterft, sterft het bewustzijn. Wat is het bewustzijn? Je merkt het niet. Om het te merken mis je het orgaan. Een paar gedachten, die vergeefs zichzelf onderzoeken, een paar ideeën, misschien, grotendeels een ramsjwinkel, het meeste tweedehands.” Vervolgens tekent Wim Noordhoek nog twee fragmenten uit het dagboek op.

In het stukje Gat staat niemand minder dan Franz Kafka centraal. Wim Noordhoek noemt het bezoek dat Franz Kafka en Max Brod in 1909 brachten aan een vliegtuigshow in Brescia en citeert dan Brods dagboekfragment waarin staat dat Brod en Kafka in een kamer overnachten met in het midden van de vloer een kringvormig gat. Vervolgens legt hij de link naar het vijf jaar later geschreven “Proces” waarin een advocatenkantoor opduikt met een vloer waar een gat in zit.

Tot slot noem ik nog het stukje Sans Souci waarin Wim Noordhoek het gevoel heeft in een schilderij van Pyke Koch terecht te zijn gekomen. Waarom? Ik zou zeggen, lees het boek, een aanrader!

Wat bleef, uit het Avondlog
Wim Noordhoek
Verschenen bij: Uitgeverij Avanti
ISBN: 978 90 823181 73
196 pagina’s
Prijs (inclusief verzending in Nederland): €18,50
Meer info en direct te bestellen via www.avanti-uitgeverij.nl

Voorproefje (PDF met inhoudsopgave en drie teksten in een nieuw browservenster)

Stel, je bent kunstenaar en werkt bij de technische dienst van een beroemd museum. Dat betekent dat je na sluitingstijd stiekem een eigen kunstwerk zou kunnen ophangen en bij het grote publiek zou kunnen doorbreken.

Die gedachte had een 51-jarige medewerker van de beroemde Pinakothek der Moderne in München. Hij smokkelde zijn eigen kunstwerk naar binnen, boorde een paar gaten in de muur en hing het op. Door zijn functie bij de technische dienst had hij ook buiten de openingstijden toegang tot het museum.

Volgens een bericht in SPIEGEL hing zijn schilderij niet al te lang in de Pinakothek. De opzichters merken zoiets onmiddellijk, aldus een woordvoerster van het museum. De SZ schreef als eerste over het voorval dat al op 23 februari plaatsvond en schreef dat het schilderij 60 x 120 centimeter groot was.

Tegen de man is aangifte gedaan vanwege materiële schade. Hij had immers gaten in de kale muur van een doorgang in het museum geboord. Het museum legde hem een toegangsverbod op. Daarnaast werd zijn arbeidscontract door het museum beëindigd.