Nog niets nieuws onder zon

nieuwsDe laatste weken, eigenlijk moet ik schrijven de laatste jaren, de laatste eeuwen, staat de wereld behoorlijk op zijn kop. Gezien de vluchtigheid van het nieuws schrijf ik vrijwel nooit over actuele gebeurtenissen. Op het moment dat je bijvoorbeeld een goed stuk over de vermoorde broertjes of de vermoorde Britse soldaat hebt geschreven, schiet iemand op de Kalverstraat in Amsterdam vijf passanten neer. Deze schietpartij in de winkelstraat is slechts een luguber voorbeeld om te illustreren hoe “houdbaar” nieuws is. Volgens mij is nieuws soms zeer beperkt, soms levenslang houdbaar.

Die houdbaarheid van nieuws hangt van het vaak zeer selectieve geheugen van de nieuwsconsument af. Er zullen lezers zijn die het nieuws over de vermoorde soldaat in Engeland altijd weer zullen oprakelen om hun ongenoegen over Moslim-fundamentalisten te uiten. Andere lezers staan hun leven lang stil bij de moord op de grensrechter of de twee broertjes uit Zeist. Het slechte nieuws past bij een mening, een overtuiging. Het onderstreept deze overtuiging, het zet een levensopvatting kracht bij. Natuurlijk spelen emoties en betrokkenheid ook een rol. Hierover schreef Bas Heijne vandaag uitvoerig in zijn column op nrc.nl, die mij weer aanzette om dit stuk te maken.

Wie maakt uit wat nieuws is? Die vraag staat in mijn oude “Basisboek journalistiek”. Om hier een antwoord op te geven, wordt in het boek een uitspraak van voormalig Telegraaf-journalist Henk van der Meyden geciteerd. Van der Meyden zei ooit in een televisieprogramma “Wat nieuws is bepaal ik.”  De auteur van het boek schrijft waarom Van der Meyden niet helemaal ongelijk heeft en geeft aan dat in de praktijk de benadering en de aanpak van het nieuws sterk afhankelijk is van de betrokken journalist. “Zijn referentiekader, gemoedstoestand, leeftijd, achtergrond, sociale klasse bepalen mede hoe ‘feiten’ onder woorden of in beeld worden gebracht. Het is zijn selectie, zijn interpretatie van die feiten.”

Het “Basisboek journalistiek” stamt uit 1992, het jaar waarin de 20-jarige Larry Page nog niet weet dat hij zes jaar later een zoekmachine met de naam Google in het leven roept. Daardoor is de inhoud deels gedateerd. Wie maakt uit wat nieuws is, dat is vandaag de dag niet meer alléén afhankelijk van de betrokken journalist, het is afhankelijk van iedereen. Dus zou de passage nu moeten luiden: “Het referentiekader van iedereen, de gemoedstoestand van iedereen, leeftijd, achtergrond, sociale klasse van iedereen bepaalt hoe ‘feiten’ onder woorden of in beeld worden gebracht. Het is de selectie van iedereen, hoe iedereen de feiten interpreteert.”

Iedereen wil vandaag de dag nieuws maken en van alles aan de kaak stellen. Dat zag je in Londen. Het is werkelijk bizar om te zien hoe de Nigeriaanse jongeman na afloop van zijn gruwelijke en misselijkmakende daad een camera zoekt om zijn verhaal te doen. Hij geeft redelijk cool zijn statement af,  alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Ik hoopte bij het zien van die beelden nog dat het niet echt was gebeurd, dat het in scene was gezet en dat later bekend zou worden dat het slachtoffer niet echt dood was maar dat het een figurant bleek te zijn. Helaas werd mijn hoop niet de waarheid.

Het beeld van de moordenaar blijft me fascineren. Waarom? Omdat hij niet voldoet aan mijn beeld van een gruwelijke moordenaar. Mijn beeld komt uit films en andere fictie, want ik heb nog nooit een gruwelijke moordenaar in levende lijve ontmoet. Zo ziet een gruwelijke moordenaar er dus uit. Het bevestigt mijn opvatting dat je niet aan iemand kunt zien of hij een gruwelijke moordenaar is. De gruwelijke moordenaar uit Londen was ooit een baby, die nog niet wist wat hem in het leven te wachten zou staan. Datzelfde geldt voor alle gruwelijke massamoordenaars en dictators uit het verleden. De nieuwe leider van Noord-Korea lag 30 jaar geleden nog in de wieg, niet wetende wat hem te wachten stond. Iedereen weet hoe die baby zich in relatief korte tijd heeft ontwikkeld.

Maar wat was er van Kim Jong-un geworden als hij met lieve ouders in vrijheid was opgegroeid, met aardige, hartverwarmende mensen om hem heen? Dan was Kim Jong-un nu misschien wel een sympathieke boer, een spontane zanger of een begenadigd filosoof. Uiteindelijk zijn het de regeringen en de godsdiensten die een vrij leven voor de baby’s onmogelijk maken. Veel baby’s worden grootgebracht door mensen die denken dat het leven op aarde afhankelijk is van politieke opvattingen en godsdienstovertuigingen. Die levensopvatting wordt doorgegeven en de opgroeiende baby’s weten niet beter. Ooit, als heel veel baby’s afstand nemen van de alle vormen van politiek en alle godsdiensten, dan zijn heel veel mensen op de wereld er een stuk beter aan toe. Daar ben ik van overtuigd.

Advertenties

De nieuwsbron

iceholzVandaag stapte ik in een bijzondere trein. Het interieur van deze ICE van München naar Berlijn is vrijwel volledig uit hout opgetrokken, de armleuningen zijn met zwart leer bekleed en zowel de vloerbedekking als het goudkleurige plafond zorgen voor een warme, salonachtige sfeer. Het beste van alles; er bevinden zich meerdere 1-persoonsplekken in de coupes, meer dan in de normale ICE. Het is de derde keer in een jaar tijd dat het geluk mij ten deel valt met deze trein te reizen. Het blijkt een Metropolitan trein te zijn, die enkel tussen Berlin-Gesundbrunnen en München Hbf wordt ingezet Wie meer wil weten over de Metropolitan stuur ik graag naar deze website. Ik schrijf inmiddels verder.

Reizen in een dergelijke trein, is dat nieuws? Dat vraag ik me af. Vandaag de dag ben ik niet de enige die zich afvraagt wat nieuws is. Vrijwel dagelijks duiken op internet en in de gedrukte media journalistieke berichten op die bij de lezer de indruk wekken dat de journalist zich vandaag de dag vertwijfeld een weg door het internet baant. Zo nu en dan riekt het naar paniek in medialand, want iedereen beticht iedereen ervan geen journalistiek handwerk te bedrijven. Wat is er aan de hand? Veel journalisten schrijven als vanouds hun stukken voor de papieren editie van een krant of tijdschrift. Soms worden hun producten ook online gezet. Andere journalisten schrijven hun stukken direct voor de digitale pagina’s. De vraag of er nog wel lezers zijn voor de papieren edities is een vraag die veel journalisten zich hardop op hun blog of zelfs in de krant stellen.

Eén van hen is de Duitse Spiegel-journalist Ralf Hoppe die in het Duitse opinieweekblad zijn puberende zoon opvoert als voorbeeld van de jeugd die geen belangstelling heeft voor gedrukte media. Deze week schrijft Hoppe dat zijn inmiddels bijna volwassen zoon nu zijn lievelingsdvd-’s leent (The Godfather) en niet terugbrengt en dat hij zijn fiets inpikt, omdat hij geen zin heeft de lekke band van zijn eigen fiets te plakken. Hoppe is echter blij dat zijn zoon één ding met rust laat: de krant. “Mijn zoon raakt de kranten niet aan. Voor de rest leest hij veel en graag. Jaren geleden vrat hij zich nog met gloeiende wangen door de Harry Potter boeken, hij leest Stephen King, Michael Crichton, zelfs Shakespeare, als het per se moet; maar nooit de krant. De FAZ, de Sueddeutsche, het Hamburger Abendblatt, taz, dat is in zijn ogen allemaal oeroud, extreem uncool. Zo denkt hij en zo denken zijn vrienden.”

Zijn zoon en zijn vrienden houden zich dagelijks in de social media op, vervolgt Hoppe in zijn bijdrage. In die wereld hebben volgens hem de ‘nieuwsberichten’ geen begin en geen oorsprong. Hij sluit zijn column op prachtige wijze af met een illustratief voorbeeld uit IJsland, uit het land waar de bevolking de traditionele media vaarwel had gezegd en alleen het blog nog telde. Immers, op een blog vond je alle belangrijke beurzentips en talloze ideeën om je geld te vermeerderen. De inval van de financiële crisis riep bij de bloggende IJslandse bevolking opeens vragen op; hoe kwam die crisis tot stand, wie was de schuldige? Sommige blogs hadden het bij het rechte eind, andere blogs zaten er volkomen  naast.

Het gonsde van de geruchten dat de centrale bank van IJsland enorme hoeveelheden goud naar het buitenland wilde brengen. Alle IJslanders moesten daarom de volgende dag naar de luchthaven komen om de startbaan te blokkeren. Deze oproep deed tijdens ijzige winterdagen in het hoge noorden de ronde. De IJslanders trokken er ’s nachts gezamenlijk op uit en blokkeerden net zo dapper als zinloos anderhalve dag de startbaan. Bij de regering had niemand er zelfs in zijn of haar droom aan gedacht goudstaven ter waarde van miljarden euro’s naar het buitenland te brengen. De initiator van dit gerucht, de blogger, wie het ook moge zijn, had een grote hoeveelheid koude voeten en blaasontstekingen op zijn geweten, aldus Ralf Hoppe in de actuele Spiegel van 4 februari. Tot slot schrijft hij, dat hij niet hoopt dat hij aan dit soort onnauwkeurigheden moet wennen. “En persoonlijk zal ik ook het knisperen van de krant missen”, eindigt hij zijn betoog. Een lezerstip!