Een Syrische vluchteling in huis

In 2015 kwamen meer dan een miljoen vluchtelingen naar Duitsland. Henning Sußebach, reporter van het Duitse weekblad die Zeit, nam samen met zijn gezin een beslissing: ze ontruimden de werkkamer in hun huis en verleenden de uit Syrië gevluchte student Amir Baitar een dak boven zijn hoofd.

Het alledaagse leven van beiden is sindsdien gevuld met vragen: mogen de ouders elkaar voor de ogen van hun kinderen kussen, ook als de gast dit merkwaardig vindt. Hoe zal een moslim in een klein gastenbad de rituele reiniging uitvoeren? Kan het gezin op zondagavond Tatort kijken als tegelijkertijd op Al Jazeera over de gruweldaden in Syrië wordt bericht? En wat moet je ervan denken dat de gast met zijn Mekka-app uw huis uitmeet? In het boek Unter einem Dach (Onder één dak) vertellen Baitar en Sußebach hoe het samenleven functioneert. En wat het grote woord “integratie” in het alledaagse leven betekent.

Baitar & Sußebach
Baitar & Sußebach, dat is een verhaal vol ervaringen, misverstanden en inzichten. Wat ze met elkaar beleven is een proeftuin vol geleefde integratie. De ene keer betrekken de schrijvers van het boek elkaar, de andere keer zijn ze helemaal bij zichzelf, soms zijn ze het met elkaar eens, soms oneens. Dat is amusant, verrassend, verhelderend. Je krijgt er vooral een voorstelling van hoe integratie kan lukken – dus: hoe “wir das schaffen” kunnen.

Aankomst, religie en oorlog, alledaagse leven, vlucht en politiek, uitzicht. Dat zijn de titels van de vijf hoofdstukken. Henning Sußebach en Amir Baitar vertellen waar en hoe culturele vreemdheid zich manifesteert en met welke stappen deze vreemdheid zich begint op te lossen. Een kort fragment uit elk van de vijf hoofdstukken: eenmaal Duitsland, eenmaal Syrië…

1. Aankomst
Henning. “Voor een ordelijk Duits leven is een handleiding nodig. We zagen de angst in Amirs ogen. En we waren bezorgd, hij zou ons wel eens als super burgerlijk kunnen zien. Amir moet dat allemaal als in trance hebben waargenomen, helemaal zo alsof Franz Kafka het script voor die dagen had geschreven. Syrië brandde en wij ritselen met gele zakken voor hem. (…) Toen we na vier dagen turbo-instructie in een Duits leven in de voorstad in een taxi richting luchthaven stapten, stond Amir in joggingbroek en pantoffels voor ons huis en zwaaide. Nog voor het wegvliegen ontvingen we een WhatsApp bericht: “Ik mis jullie.”

Amir. “Veel was hier anders dan in Syrië…Het scheiden van afval was één ding, maar in het gezin merkte ik ook dat niet de man de ‘chef’ is, maar dat man en vrouw gelijk zijn. Ik had zelfs de indruk dat de vrouw het hier voor het zeggen heeft. Raar vind ik dat in mijn gastgezin Nicole, die aan het begin van de middag alweer thuis is, met de auto naar het werk rijdt, terwijl Henning de fiets neemt, hoewel hij langer werkt. En dat hij, de vader die ’s avonds moe van het werk thuiskomt, degene is die kookt.”

2. Religie en oorlog
Henning. “Sinds Amir bij ons is ingetrokken, hebben we nog een tweede onderhuurder. Hij is stil en onzichtbaar: Allah. (…) We waren verwonderd, gnuifden – voelden echter ook hoe vreemd wij het vonden dat aan ons behoorlijk van religie ontdane alledaagse leven nu ritme werd gegeven door iemand die een geloof aanhing waar velen in het westen – niet helemaal onverklaarbaar – met voorbehouden tegenover staan. (…) Op een avond, Amir was naar zijn kamer gegaan, zocht ik in de boekenkast in onze woonkamer naar boeken uit de regio die wij Europeanen Nabije- en Midden-Oosten noemen. Ik kwam uit op acht. Zeven romans, één populairwetenschappelijk boek. (…). Acht boeken! Ik heb alleen al meer romans van de Amerikaan Philip Roth, zelfs de Japanner Haruki Murakami gelezen dan van schrijvers uit de gigantische regio tussen Maghreb en Hindukusch. Waarom is dat zo?”

Amir. “Henning weet een paar dingen over de islam, maar ik ben altijd weer verrast hoe weinig de mensen hier over mijn cultuur en mijn geloof weten. (…) Toen ik hem uitlegde wat jihad werkelijk betekent, was hij verwonderd: als je bijvoorbeeld een vrouw niet in de ogen kijkt, is dat ook een vorm van jihad. Of als je humanitaire organisaties ondersteunt, is dat jihad. Ook als je vast. Meestal voert een moslim een jihad tegen zichzelf en tegen het kwaad. Als terroristen echter beweren dat een aanslag iets met de heilige oorlog te maken heeft, dan is dat per definitie onjuist. Geen religie staat het toe andere mensen te doden. Ook de islam niet. Dat staat nergens.”

3. Alledaagse leven
Henning. “Bij ons thuis verloopt de tijd niet meer lineair. Het is alsof ons gezin in een tijdmachine terecht is gekomen, alsof we iedere dag van een nieuwe in een andere eeuw en in tot nu toe onbekende constellaties worden geslingerd. Niet alleen, omdat we ons ten opzichte van Amirs godsdienstigheid en gebedsgemompel soms tot in de middeleeuwen teruggezet voelen, we zijn tegelijkertijd in een toekomst gesprongen van wie iedereen toch zegt dat deze gevormd zal zijn door een migratie van miljoenen. Concreter en eerder dan kennissen, buren, vrienden beleven we ons persoonlijk ‘rendez-vous met de globalisering’ waar Wolfgang Schäuble over sprak.”

Amir. “Steeds wanneer ik dacht dat ik de mensen had begrepen, belandde ik in een nieuwe situatie die me irriteerde, waarover ik kon meesmuilen of waaraan ik me ergerde. Turbulente tijden! Ik heb me in mijn leven nooit kunnen voorstellen dat ik bijvoorbeeld ooit in zo’n situatie terechtkom: te zien hoe twee mensen zich gewoon in de openbare ruimte op straat, in het park of op het station voor het oog van vreemde mensen kussen. Zelfs niet in een situatie waarin een echtpaar zich thuis voor gasten, vrienden of iemand met wie het paar samenwoont kust. Zoiets had ik vroeger alleen in films of in televisieseries gezien, maar nooit in het echte leven.”

4. Vlucht en politiek
Henning. “Als iets aan Amir mij werkelijk deed ontnuchteren, dan was het een bepaalde egocentriciteit. Hij scheen weinig empathie te voelen voor vluchtelingen bij wie de vluchtoorzaken zich niet konden meten met zijn eigen drama. En van enkel aanpassingsstress kwam hij er niet aan toe waar te nemen wat om hem heen in Duitsland gebeurde. Goed, hij is in de deelstaat Saksen gestrand en niet met groot applaus op het Centraal Station van München ontvangen. Toch te weinig aandacht? Voor hem en Syrië? Mijn waarneming is een andere. Duitsland, dat vroeger verschrikkelijk was in het organiseren, presteerde nu iets reusachtigs. Voor de eerste keer ben ik zo ver om trots te zijn.”

Amir. “Ook toen op 13 november 2015 in Parijs honderd-en-twee mensen stierven, hebben de media de wereld op z’n kop gezet. Daarna kwam Brussel. Drie, vier weken lang werd bijna alleen nog maar daarover gesproken. Daarbij is er in Syrië de hele tijd sprake van dood en vernietiging, dagelijks sterven er tientallen. Maar de mensen weten daar nauwelijks iets vanaf, zo komt het mij voor. Zijn Syriërs geen mensen? Wat is het verschil tussen een Fransman of Belg? De ene groep heeft kinderen en de andere ook. De ene groep heeft vaders en de andere ook. Waar komt deze schizofrenie vandaan?”

5. Uitzicht
Henning. “Als Amir, de Syriër, bij mij als Duitser nog iets ‘fundamenteel veranderd’ heeft, dan is dat – o jee – mijn verhouding tot god. Uitgerekend een gelovige heeft met zijn gelovigheid bij mij het geloof uitgebannen. Sorry Amir, maar ik geloof nu nog maar één ding: er is geen god! Dat is tragisch, omdat het geloof sinds eeuwen het beste en het slechtste uit de mensen naar bovenhaalt. In de naam van god werden hulporganisaties opgericht en oorlogen gevoerd, kathedralen gebouwd en kerken vernietigd, koralen geschreven en ‘heksen’ verbrand. Maar god is een hersenspinsel. Wij mensen hebben hem uit angst voor de dood uitgevonden…”

Amir. “Zo’n zin had ik vroeger niet verdragen. Maar hier in Duitsland denk ik, het is Hennings beslissing. In het begin werd ik bijna ziek van het feit dat Henning over alles discussieert, zelfs over wetten. Tot mijn 22e jaar kende ik dat niet…”

BRON
Uitgeverij Rowohlt: “Wir schaffen das!” Schaffen wir das? 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s