Author Archives: AvG

Vier nieuwe boeken in 2e aflevering ‘Das Literarische Quartett’

Posted on by Plaats een reactie
"Das Literarische Quartett": de drie literatuurspecialisten Maxim Biller, Christine Westermann en Volker Weidermann.© ZDF/Jule Roehr

“Das Literarische Quartett”: de drie literatuurspecialisten Maxim Biller, Christine Westermann en Volker Weidermann.© ZDF/Jule Roehr

Aanstaande vrijdag zendt de ZDF de tweede aflevering van het boekenprogramma Das Literarische Quartett uit. Te gast is dit keer Ursula März, schrijfster en literatuurcriticus van het Duitse weekblad Die Zeit. Samen met presentator Volker Weidermann en de vaste deelnemers Maxim Biller en Christine Westermann worden de volgende vier boeken onder de loep genomen.

Schrijversfamilie Mann
Eén van de vier boeken gaat over de beroemde schrijversfamilie Mann, waarvan Thomas Mann wel de bekendste is. Onder de titel ‘Die Manns – Geschichte einer Familie’ schreef Tilmann Lahme een bijzonder interessant boek over de familie. Lahme, die Duits, Geschiedenis en Filosofie studeerde, was redacteur bij het Feuilleton (kunst en cultuur katern) van de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Hij hield zich jaren met de familie Mann bezig en schreef in 2009 de veel geroemde Golo Mann biografie. Golo Mann was na Erika Mann en Klaus Mann het derde kind van Nobelprijswinnaar Thomas Mann. Tilmann Lahme was goed op de hoogte van de nog bij het publiek onbekende correspondentie tussen Thomas Mann, zijn vrouw en zijn zes kinderen en heeft die in het boek verwerkt. ‘Die Manns – Geschichte einer Familie’ is een verhaal over een gezin en het verhaal bestaat uit roem en roemzucht, luxe, leugens, excessen, liefde, nijd en verbitterdheid’, aldus de recensie van Jürgen Kaube in de FAZ. De recensent roemt de nuchtere schrijfstijl van Lahme. Hij sluit zijn stuk af met een deel van een Tolstoj citaat: ‘Ieder ongelukkig gezin is ongelukkig op z’n eigen manier.’ Daar voegt hij aan toe: ‘Men leest dit boek over de Manns om te begrijpen wat deze zin kan betekenen.’

Romandebuut
Een ander boek is het romandebuut van schrijfster en journalist Verena Lueken. Ze werkt sinds 1989 als film- en literatuurcriticus bij de Frankfurter Allgemeine Zeitung, waarvan zeven jaar als cultuurcorrespondent in New York. Haar debuutroman Alles zählt speelt zich grotendeels in haar lievelingsstad New York af, de stad waar ze ook een reisgids over schreef. De hoofdpersoon is een vrouw die in haar levensonderhoud voorziet door te schrijven. ‘Ze stond klaar voor iedere inspiratie. Ze verdiende haar geld met schrijven en ze schreef wat haar voor de voeten kwam, reportages, gebruiksaanwijzingen, aanbevelingsbrieven’, staat er in de gedeeltelijke voorafdruk. Ze wordt ziek en krijgt de diagnose kanker. Twee keer heeft ze een tumor in de long en ze overleeft de operaties en bijbehorende therapieën. Hoe het verder moet, dat is de vraag. Ze wil geen ‘levende in het koninkrijk der zieken’ zijn. ‘Het duurde weken voordat ze merkte dat ze niet gestorven was.’ De recensent van de NDR is niet echt onder de indruk van het boek dat in het Nederlands ‘Alles telt’ zou kunnen heten. Hij schrijft dat de vrouw in het boek naar Birma reist en dat het belangrijke middengedeelte van de roman in een reisdagboek ontaardt. ‘Als dat alles is wat telt – de roman heet immers ‘Alles zählt (Alles telt)’ – dan zou dat niet veel zijn.’

Boek van en over een terrorist
Het boek Das fahle Pferd is meer dan 100 jaar oud, maar is tegelijkertijd actueler dan ooit. De Russische auteur Boris Sawinkow was namelijk een terrorist die ter dood werd veroordeeld. Hij vluchtte naar Parijs en werd schrijver. Dit boek stamt uit 1908 en is een indrukwekkend document over het innerlijke leven van een man die terrorisme als zijn roeping zag. ‘Als ik het zou kunnen, dan zou ik alle superieuren en alle heersers doden. Ik wil geen knecht zijn. En ik wil niet, dat andere mensen knechten zijn.’ Met die woorden motiveert de verteller in het boek zijn plan om de generaal-gouverneur in Moskou te vermoorden. Hij man noemt zich George, geeft zich uit als Engelsman en heeft vier mededaders om zich heen verzameld. Wanja predikt het christendom en naastenliefde, Erna, de vrouw die de bommen bouwt, is verliefd op George en Fjodor, een voormalige smid, is erop gebrand om te doden. Deze daders wandelen door Moskou, sporen de gouverneur op en volgen hem tot St. Sint-Petersburg. Meermaals mislukken hun aanslagen, de politie zit ze op de hielen maar ze laten zich niet van hun doel afbrengen, aldus de recensent Irene Binal van Deutschlandradio Kultur.

Een misgelopen leven inhalen
Tot slot komt het boek Schmerz (Pijn in het Nederlands) van de Israëlische schrijfster Zeruya Shalev aan de orde. In deze roman schrijft ze voor de tweede keer een psychologisch diepgaand familieverhaal. Haar protagonist ontdekt haar jeugdliefde weer en stort in een diepe crisis. Kan ze zichzelf en haar gezin redden? Zo formuleert de recensent van Deutschlandradio Kultur het boek dat drie jaar na Für den Rest des Lebens verscheen. Weekblad Die Zeit schrijft dat Zeruya Shalev zich in Schmerz afvraagt of je een misgelopen leven kunt inhalen. Journalist Iris Radisch bezocht Zeruya Shalev in Jeruzalem en schreef een groot interview.

Shalevs vorige boek Für den Rest des Lebens is het enige boek van de schrijfster dat ook in het Nederlands verkrijgbaar is en wel onder de titel Het hart van de familie (vertaling Sander Hoving, uitgeverij Cossee, 2012).  Dagblad Trouw schreef over dat boek het volgende: In vloeiend, bijna meditatief proza (veel gedachten, weinig actie of gesprekken) snijdt deze Israëlische schrijfster het thema aan van moederschap en het verlangen daarnaar. Dina Horowitz heeft haar carrière opgegeven voor haar dochter. Als die volwassen is, wil ze een kind adopteren. Voor haar familie, haar man bijvoorbeeld, is dat niet altijd goed te begrijpen: “Ik heb je al eerder gezegd dat je een nieuwe man nodig hebt, geen nieuw kind.“

Bekijk hier de complete 1e aflevering (02.10.2015) van de nieuwe reeks met als gast schrijfster Juli Zeh:

Das literarische Quartett
ZDF, vrijdag, 6 november, 23:00 uur

Voorzitter Duitse werkgeversorganisatie spreekt duidelijke taal over vluchtelingenproblematiek

Posted on by Plaats een reactie
Grillo

Ulrich Grillo, voorzitter van de Duitse werkgeversorganisatie BDI. Foto: © Christian Kruppa

Vandaag vieren in Berlijn 1.200 managers en gasten de Dag van de Duitse Industrie (Tag der Deutschen Industrie 2015). Momenteel komen er veel crises samen: de oorlog in Syrië, de sancties tegen Rusland, de vluchtelingencrisis in Duitsland, de crisis bij Volkswagen, het zijn allemaal thema’s waar ook de industriële managers zich mee bezighouden. Deutschlandfunk, een nationale nieuws- en informatiezender in Duitsland, sprak vóór het congres met Ulrich Grillo, de voorzitter van de werkgeversorganisatie BDI, die de belangen voor de industriële sector behartigt. De andere grote werkgeversorganisatie in Duitsland is de BDA, waarin alle werkgeversverbanden zijn verenigd.

Op de radio luister ik naar de voorzitter van de Duitse werkgeversorganisatie BDI. Hij spreekt duidelijke taal en ik ben het in grote lijnen met hem eens. Met het oog op de vluchtelingenproblematiek heeft Grillo net als ik absoluut geen begrip voor de heersende verkiezingsstrijd. ‘Onder de vluchtelingen bevinden zich ook ongeschoolde vluchtelingen, waarvan een deel de Duitse taal niet beheerst’, zegt de BDI-voorzitter in het interview met de radiozender. Volgens hem moet de politiek de vluchtelingen heel veel leraren en mogelijkheden bieden, zodat in ieder geval de Duitse taal wordt geleerd.

Hoewel de capaciteiten voor het opnemen van vluchtelingen een keertje uitgeput zullen zijn, is het volgens Grillo alleen al met het oog op de Grondwet niet denkbaar een bovengrens vast te stellen. ‘We hebben een grondrecht op asiel. Dat is paragraaf 16a in de grondwet. Alleen dat al is een menselijke verplichting.’

“Ik heb geen begrip voor onenigheden binnen de coalitie, voor verkiezingsstrijd-tactieken.”

Ook bondskanselier Angela Merkel (CDU≈ CDA in NL ) en haar coalitiepartner Gabriel (SPD≈PvdA in NL) zijn vandaag in Berlijn op de Dag van de Duitse Industrie. De interviewer vraagt wie meer indruk op hem maakt, de stoïcijnse Angela Merkel of Horst Seehofer (CSU≈ CDA, iets conservatiever dan CDU), de minister-president van Beieren, die volhardend op alle mogelijke grenzen blijft wijzen. ‘Het gaat hier niet om politici als personen. We hebben een grote coalitie (CDU/SPD). Die grote coalitie heeft een grote verantwoordelijkheid. We moeten allemaal gezamenlijk bij elkaar komen en de problemen oplossen en aanpakken. Ik heb geen begrip voor onenigheden binnen de coalitie, voor verkiezingsstrijd-tactieken. We moet het thema ter hand nemen en we hebben zoals gezegd een grote coalitie en een grote verantwoordelijkheid.’

‘Het kan niet zo zijn dat men onder elkaar strijdt en elkaar nalatigheden verwijt. Er zijn zoveel thema’s die de politiek hier moet aanpakken. Dan hebben we geen tijd en ruimte om ruzie te maken.’

In het interview heeft de voorzitter van de werkgeversorganisatie absoluut geen begrip voor de manier waarop de coalitie momenteel met de vluchtelingenproblematiek omgaat. ‘Het kan niet zo zijn dat men onder elkaar strijdt en elkaar nalatigheden verwijt. Er zijn zoveel thema’s die de politiek hier moet aanpakken. Dan hebben we geen tijd en ruimte om ruzie te maken.’

Enkele weken geleden sprak Daimler-chef Dieter Zetsche over een mogelijk nieuwe, voor iedereen verbazingwekkende economische opleving, een ‘Wirtschaftswunder‘. Hij doelde daarmee op de komst van nieuwe arbeidskrachten en de nieuwe vakkennis die nu over de grens Duitsland binnenstroomt. Ulrich Grillo deelt de euforie van Zetsche: “Ja. De beweging heeft veel kansen, natuurlijk ook risico’s. We hebben kansen, we winnen nieuwe, gedeeltelijk gekwalificeerde medewerkers. In de toekomst hebben we een demografisch probleem. Dat betekent, we hebben een tekort aan arbeidskrachten. Dat gebrek kan gereduceerd worden. Maar er zijn natuurlijk ook immense risico’s. Dat betekent, het motto luidt: We moeten de kansen benutten en de risico’s waar mogelijk reduceren.’

Onder de vluchtelingen bevinden zich weliswaar ook gediplomeerde artsen, ingenieurs en andere hoogopgeleide mensen, maar ook heel, heel veel ongeschoolde mensen voor wie er vandaag de dag  sowieso geen werk is. Dat realiseert Grillo zich ook. Hij ziet dat als een probleem dat aangepakt moet worden. Volgens hem moet de politiek de mogelijkheden bieden om de Duitse taal te leren. ‘Er moeten ongelooflijk veel leraren en mogelijkheden komen.’ Volgens hem is de industrie graag bereid plekken voor leerlingen beschikbaar te stellen en zijn er vandaag de dag al talloze voorbeelden voorhanden.

“Het thema zal de komende jaren nog veel offers van ons vergen […] Dat moet je de burger ook duidelijk vertellen. Ik geloof, dan doet hij ook mee. Je moet hem mondig begeleiden, je moet de waarheid zeggen.”

Het thema vluchtelingen zal ook de komende jaren actueel blijven. Grillo zegt dat de industrie zich daar niet op een bepaalde manier op instelt, maar dat de industrie altijd vooraan staat om aan te pakken. ‘Dat is geen groot, gemeenschappelijk initiatief. Ieder apart bedrijf, iedere ondernemer, iedere manager, net als iedere burger van ons land pakt aan, doet iets. Dat maakt grote indruk op me. En dat zal ook in de komende jaren zo zijn. Het thema zal de komende jaren nog veel offers van ons vergen, de maatschappelij, de bedrijven, de individuele burgers. Dat moet je de burger ook duidelijk vertellen. Ik geloof, dan doet hij ook mee. Je moet hem mondig begeleiden, je moet de waarheid zeggen. Dan krijgen we het voor elkaar.’

“Een vriend van mij, Heinz-Peter Schlüter, is aluminium ondernemer. Op zijn 66-ste verjaardag heeft hij 66 nieuwe stageplekken voor jonge vluchtelingen geschapen.”

Of Grillo ook zijn leden en werkgeversverbanden hierop aanspreekt, wil de interviewer weten. ‘Natuurlijk praat ik daarover. Maar dat moet ik helemaal niet, omdat – nogmaals: ik ken talloze voorbeelden van bedrijfsleiders die uit zichzelf dingen ondernemen. Een voorbeeld. Een vriend van mij, Heinz-Peter Schlüter, is aluminium ondernemer. Op zijn 66-ste verjaardag heeft hij 66 nieuwe stageplekken voor jonge vluchtelingen geschapen. Dat zijn voorbeelden waarvan er heel veel zijn en dan hoef ik überhaupt niets meer te zeggen. Dat is het eigen initiatief van alle managers.’

“Nu wordt duidelijk of Europa functioneert of niet. Dit is zeker de grootste uithoudingsproef, je kunt ook zeggen lakmoesproef.”

Als je naar Europa kijkt, dan zie je hoe in het zuiden de landen zich naast elkaar herorganiseren en elkaar nauwelijks informeren over hun plannen. Er worden hekken neergezet, grenscontroles ingevoerd en dan weer afgeschaft. De interviewer wil weten of de heer Grillo bang is dat het Europa van de vrije markten verdwijnt. Grillo: ‘Nu wordt duidelijk of Europa functioneert of niet. Dit is zeker de grootste uithoudingsproef, je kunt ook zeggen lakmoesproef. Momenteel functioneert Europa niet, daar heeft u gelijk in. Europa moet zich weel snel weer gaan verenigen en als eenheid optreden en ik heb de verwachting, ik ben een optimist, ik heb de verwachting dat dat nog lukt. Maar dan moet er wel iets gebeuren.’

De interviewer wil weten waarom de lak van Europa al zo snel is afgesleten. Grillo: ‘Die is niet afgesleten. De mate van saamhorigheid, die wordt pas in crisissituaties duidelijk. Als de zon schijnt, als alles fantastisch is, dan kun je ook zeggen, het is allemaal prima. En als het dan ernstig wordt, als er problemen opduiken, dan wordt duidelijk of het samen lukt. Dat is net als in het echte leven zou ik willen zeggen. En dat is momenteel in Europa ook zo.’

Dat er in de Zuid-Europese landen weinig wordt samengewerkt baart Grillo zorgen. ‘Aangezien ik een vriend van Europa ben en een vriend van de Europese eenwording – dat zal ik vandaag op de Dag van de Duitse Industrie ook zeggen – maak ik me zorgen en moeten we er allemaal voor vechten dat het in de juiste richting verdergaat.’

In het laatste deel van het interview beklemtoont Grillo dat de politici de andere problemen niet uit het oog moeten verliezen. Hij doelt hiermee vooral op de energiepolitiek. Volgens hem stijgen de energieprijzen enorm en behoren stroomprijzen voor de Duitse industrie tot de hoogste wereldwijd.

Vluchtelingen en een hart voor mensen

Posted on by Plaats een reactie

temp4Haat, angst en onrust openbaren zich vandaag de dag als niet tevoren. Dat mocht ik vandaag weer eens ondervinden.  Vanmiddag liep ik zoals zo vaak in de richting van het voormalige vliegveld Berlin-Tempelhof, niet ver bij mij vandaan. Ik wist dat hier vluchtelingen waren ondergebracht. Als altijd had ik een fototoestel bij me, want in Berlijn is altijd wel iets fraais te zien.

Nieuwsgierig liep ik langs het enorme luchthavengebouw en zocht naar mogelijke veranderingen in verband met de opvang van vluchtelingen. Ik ontdekte niets. Het was een doodgewone zonnige zondagmiddag. Ik betrad het Tempelhofer Feld en liep langs de witte hekken, waarachter onlangs nog het muziekfestival Lollapalooza plaatsvond. Nu stond er als altijd een oud vliegtuig en voor de rest was het terrein leeg. Totdat ik in de verte, tegen de muur van een hangar, een groep mensen op de grond zag zitten. Misschien zijn het mensen die een rondleiding door het gebouw krijgen, dacht ik, want vanaf deze grote afstand kon ik geen gezichten onderscheiden. Ik zag dat een man de telelens van zijn fotocamera op de groep richtte. Hij wekte daarmee de indruk van grote afstand een groep vluchtelingen te willen fotograferen. Op het grasveld rechts van mij was het zondags druk. Gezinnen met kinderen, vliegers, de mobiele koffiebars, rollerskaters en hier en daar zelfs een barbecue.

Geen vluchtelingen te zien, dacht ik. Ik stelde me voor dat ze allemaal binnen zaten, terwijl buiten volop de zon scheen. Waarom zouden ze niet naar buiten mogen? Dat dacht ik, totdat ik in een hoek achter het hek een gezin ontwaarde. Het was me meteen duidelijk dat dit  gezin uit vluchtelingen bestond. Aan mijn kant stond een jongeman die Arabisch met ze sprak en telefoneerde. De kleine jongen uit het gezin klom op het hek. Voor hem was dit vast en zeker het grootste avontuur in zijn nog prille leventje, ondanks de verschrikkelijke aanleiding.
temp3
Ik voelde de camera in mijn hand en ik voelde het journalistieke bloed door mijn aderen stromen. Ik ben niet het type van de telelens, ik heb er niet eens een, en ik ben ook niet het type dat stiekem een foto maakt en dan wegrent. Dus liep ik langzaam langs de gevluchte familie en was druk met mezelf in overleg. Honderd meter verderop keerde ik weer terug. Dit beeld wilde ik vastleggen, want het toont de huidige situatie aan. Spelende kinderen met vliegers aan ene kant en een uit Syrië gevlucht jongetje achter een hek aan de andere kant. Ik weet dat de familie uit Syrië stamt, omdat de Arabische jongeman aan mijn kant van het hek met een Duitse man praatte die net zo nieuwsgierig was als ik.

Ik bleef staan en vertelde dat ik ook nieuwsgierig was. Toen gebeurde er iets interessants. Ik vroeg de Arabische jongeman of ik het gezin mocht fotograferen. De jongen sprak het gezin in het Arabisch aan en ze knikten. Geen probleem. Het waren aardige mensen, dat was mijn eerste indruk, ook al hadden ze ‘nee’ gezegd. De kleine jongen vond het prachtig en ik zei dat de foto een interessant contrast vormde met de voormalige luchthaven. De vriendelijke sfeer werd plotseling doorbroken door de Duitse man.

‘Was für eine Unverschämtheit’, brulde hij. Hij stond min of meer direct naast me en ik keek in zijn met haat gevulde ogen. Voor de goede orde; de man betichtte mij in het Duits van brutaliteit, van een enorme onbeschoftheid. In mijn jonge jaren had ik deze man met zijn fiets en al tegen de grond gesmeten, maar die tijden liggen ver achte me.
‘U fotografeert die mensen als dieren in een hok, u bent een onbeschofte klootzak’, tierde hij. Ik zag de opgezwollen aders in de paarse neus van de man die ik rond de 65 jaar schatte. Ik antwoordde dat dat zijn zienswijze was maar zeker niet de mijne.
‘Dat u dat zo ziet, dat heeft met uw verleden te maken’, zei ik. Als je zoiets tegen een Duitser zegt, dan heb je de kans dat hij reageert zoals deze man, die zich nu nog meer opwond en vertelde dat hij niet uit de DDR kwam en ook de oorlog niet had meegemaakt. Ik legde hem uit dat ik noch van de DDR, noch van de oorlog had gesproken, maar dat er iets in zijn verleden plaatsgevonden moet hebben waardoor hij deze mensen als dieren in een kooi ziet. Ik keek het Syrische gezin met plaatsvervangende schaamte aan.
‘Ik heb een mening en die mag ik uiten, we leven in een democratisch land!”, brulde de Duitse man. Ik wist nu al dat dit een zinloze discussie was en rondde het vreemde gesprek af met ‘zo is het’.
‘Veel plezier met uw sightseeing’, bitste hij me nog toe. Ik keek het gezin uit Syrië aan.
‘Dat is een hele rare meneer, die suggereert dat ik jullie zou vernederen’, zei ik. Het jongetje lachte. ‘Englisch’, vroeg ik. Nee, niemand uit het gezin sprak een woord Engels. Ik wenste ze met mijn oogopslag veel geluk toe en hoopte dat ze me begrepen. Ik realiseerde me ook hoe moeilijk het is om met mensen in contact te komen als je elkaars taal niet begrijpt. Dan kun je alleen je hart laten spreken.

De moraal van dit verhaal: de Duitse man die mij aansprak ging mij nog net niet te lijf. Zoals ik al schreef, in vroeger jaren was ik ingegaan op zijn hatelijke opmerkingen en hadden we een robbertje staan vechten voor de ogen van een Syrisch gezin, dat op de vlucht was voor een vreselijke oorlog. De spanning is vandaag de dag om te snijden, dacht ik op weg naar huis. Die spanning, haat en onrust komen in de maatschappij steeds meer aan de oppervlakte. De vluchtelingenstroom uit Syrië lijkt slechts een aanleiding. Het lijkt wel een beproeving om te zien of we als mensheid in staat zijn dingen met elkaar te delen, een eigenschap die met het hart te maken heeft.

Een kennis uit de esoterische wereld – ik heb kennissen uit tal van werelden, van de onderwereld tot de financiële wereld, dat is wel zo handig – sprak laatst over de grote uitdaging waar de mensheid nu voor staat. Volgens haar zou na het jaar 2012 de wereld paradijselijke vormen kunnen aannemen en mensen in vrede met elkaar kunnen leven.
‘We zijn in de overgang van de derde naar de vierde chakra’, legde ze uit. ‘De vierde chakra symboliseert het hart, het met elkaar samenleven en samen delen. De derde staat voor haat, macht, angst, chaos en woede. De keuze ligt bij ons. Willen we van drie naar vier?’

Hoewel het woord chakra vaak associaties met vage beelden oproept, vond ik het dit keer duidelijker en logischer klinken dan ooit.

« Oudere berichten Recent Entries »