Opsluiten en genieten

Hieronder staat een voorproefje van mijn bijdrage in de huidige uitgave van Kunsttijdschrift Vlaanderen.  Dit nummer staat helemaal in het teken van de Frankfurter Buchmesse en de Vlaamse boekenwereld. Net als de andere uitgaven van Kunsttijdschrift Vlaanderen is het weer een écht bewaarexemplaar!

Trend bij Duitse boekwinkels

webfoto_einschliessenundgeniessen

Anne Heine–Hagen, eigenaresse van boekhandel Kortenkamp in Haltern am See.

Door de komst van Amazon bleven bij veel boekwinkels in Duitsland de klanten weg. Duitsland is de belangrijkste buitenlandse markt voor het Amerikaanse internetbedrijf. In 2012 bedroeg de omzet van amazon.de 8,7 miljard dollar, een jaar later 10,5 miljard dollar en in 2014 kon amazon.de een omzet van 11,9 miljard dollar noteren. Boekhandelaren doen er alles aan hun klanten te behouden en nieuwe te winnen. Naast de traditionele lezingen door schrijvers houden ze ook andere bijeenkomsten zoals bijvoorbeeld Opsluiten en genieten (Einschießen und genießen), waarbij je je ’s avonds in de boekenwinkel laat opsluiten om bij het genot van drankjes en hapjes ontspannen ontspannen het boekenaanbod te bekijken.

Hapjes, drankjes en boeken
Anne Heine–Hagen is eigenaresse van boekenwinkel Kortenkamp in het stadje Haltern am See, gelegen op de grens van Münsterland en het Ruhrgebied. Sinds 2012 organiseert ze Opsluiten en genieten. Een vaste klant bracht haar op het idee. ‘Die persoon had een foldertje bij zich van een Zwitserse boekhandel die dit soort avonden houdt. Wij dachten toen: dat doen wij ook.’ De boekenzaak van Anne Heine–Hagen is een familiebedrijf. Het ontstond uit de boekbinderij die haar overgrootvader Alexander Kortenkamp in 1869 op deze locatie in het leven riep. Ik zit met haar in een hoek van de winkel, de plek waar tijdens de bijeenkomst de hapjes en drankjes staan voor degenen die zich hier na sluitingstijd laten opsluiten. ‘De zaak sluit om 18:30 uur. Daarna bereid ik alles voor. Dus ik zet de glaasjes op tafel, de wijnflessen en bijvoorbeeld schaaltjes met zoute krakelingen of stengels. Als om 19:00 uur de gasten binnen zijn leg ik uit dat ze alle boeken kunnen inlezen, dat ze kunnen eten en drinken en ik vertel bijvoorbeeld ook waar de toiletten zijn. Het belangrijkste is dat ze weten dat ze er ook weer uit kunnen. Ik laat altijd mijn mobiele telefoonnummer achter voor het geval er iets gebeurt. Tegen 22:00 uur kom ik terug, praat nog eventjes met de gasten, beantwoord wat vragen, reken de boeken af die ze willen kopen, ruim op en sluit de winkel weer af’, vertelt Heine-Hagen.

webfoto_einschliessenundgeniessen2

Einschließen und genießen in boekwinkel Knodt in Würzburg (foto: © Blog “Schatz, ich will ein Buch von dir!”)

Toename
Het evenement duikt steeds vaker op. Boekhandel Rainhof Scheune in Kirchzarten biedt het onder de naam Buchgenuss nach Ladenschluss (boekengenot na sluitingstijd) aan. Die Buchhandlung in Homberg/Ohm stelt het op de website onder de naam Spätlesen (laatlezen) voor. Ook in Zwitserland en Oostenrijk nodigen boekhandelaren hun klanten uit voor een gezellig, exclusief avondje in de winkel. Hoeveel zaken dat evenement houden, is niet bekend. Dat zegt Claudia Paul. Zij is woordvoerder van de Börsenverein des Deutschen Buchhandels. Dat is de vereniging van het boekenvak die ook de Frankfurter Buchmesse organiseert. ‘Getallen over de acties zijn bij ons niet voorhanden. Dat wordt nergens geregistreerd, maar je kunt ervan uitgaan dat het aantal van dit soort evenementen stijgt. Bovendien praten collega’s er met elkaar over welk format of welk idee goed loopt en dat wordt dan ook op een andere plek overgenomen’, verduidelijkt Paul.

Creativiteit
De bijeenkomst is opgezet als een vorm van klantenbinding, maar ook om je als winkel van andere boekenzaken te onderscheiden en zo nieuwe klanten te lokken. Rondom het thema boeken en de boekwinkel worden tal van acties georganiseerd. ‘Het zijn niet meer uitsluitend de klassieke lezingen of de leesmiddagen voor kinderen’, legt Paul uit. ‘Steeds vaker doet het evenement-karakter van zich spreken. Daartoe behoort ook een actie zoals Einschießen und Genießen. Wij als belangenbehartiger voor boekhandelaren en uitgevers worden enthousiast van dergelijke acties rondom boeken. Hoe creatiever, hoe beter, want alleen zo geef je het levendige en spannende karakter van de boekhandel weer en alleen zo enthousiasmeert een boekhandelaar zijn klanten. Uiteindelijk bindt hij zijn klanten daar ook mee. Het is plezierig en leuk zelf weer eens in de winkel rond te snuffelen en boeken te kopen.’

webfoto_einschliessenundgeniessen3

Einschließen und genießen in boekwinkel Knodt in Würzburg (foto: © Blog “Schatz, ich will ein Buch von dir!”)

Persoonlijke ervaring
De Duitse bloggers Bianca Guerrieri en Agnes Bobrowski hebben een boekenblog. Vorig jaar berichtten ze over hun gezamenlijke eerste ervaring met Einschließen und genießen bij boekhandel Knodt in Würzburg. ‘Ik moet zeggen, het heeft absoluut iets verhevens om na sluitingstijd als VIP door de kasten te snuffelen, te gaan zitten en verschillende soorten literatuur in te kijken. Als extraatje bezorgden de klaargezette stoeltjes aan de avond nog een bepaald soort gezelligheid’, merkt Bobrowski op in haar blog Lesemaus im Schafpelz. De twee bloggers waren in het gezelschap van een vrouw die de boekwinkel al sinds langere tijd bezoekt. ‘Die vaste klant vertelde ons anekdotes die haar al tientallen jaren met de boekwinkel verbinden. Het is mooi te zien dat ook in tijden van online-boekhandelaren de persoonlijke adviezen van vakmensen nog worden gewaardeerd’, schrijft Guerrieri over de deelneemster die er kind aan huis is. Ze komt tot de conclusie dat de avond zeer liefdevol was georganiseerd met heerlijke hapjes en een bijzonder vriendelijke dienstverlening. ‘Ik hoop dat veel mensen zich bij Einschließen und genießen aanmelden en dat deze actie veel navolgers heeft’, schrijft ze verder op haar blog Schatz, ich will ein Buch von dir!

E-books
Als je het in Duitsland over de kleine, klassieke boekhandels hebt dan kom je niet om Amazon heen. Ze staan als David en Goliath tegenover elkaar. De Amerikaanse onlinereus beschikt over zijn eigen e-reader met de naam Kindle. Daarmee kun je enkel de e-books van Amazon lezen. In 2013 verscheen Tolino op de Duitse markt. Dat leesapparaat is het antwoord van toonaangevende Duitse, Oostenrijkse en Zwitserse boekhandels op Kindle. Een jaar later deed in België het Tolino Shine model zijn intrede. Volgens Anne Heine–Hagen functioneert de Tolino goed. ‘Het e-book en het haptische boek, om het maar zo te zeggen, vullen elkaar goed aan. In het begin werd er gevreesd dat het gedrukte boek gevaar liep. Als boekhandel moet je het e-book ook aanbieden, want anders word je een beetje als antiquarisch aangezien. Wat dat betreft moet je met de tijd meegaan. Het e-book is handig voor mensen die op reis gaan.’ Naast het e-book en de e-reader is het voor de boekhandelaar noodzakelijk een website te hebben en als het even kan ook een onlineshop. Boekhandel Kortenkamp heeft zijn onlineshop ruim vijf jaar in gebruik. Hoewel je de boeken thuis kunt laten bezorgen halen de meeste gebruikers de bestelling zelf in de boekwinkel af en combineren dat uitstapje vaak met andere bezigheden in de stad.

tsBoekhandelprijs
In 2014 riep de Duitse staatssecretaris voor Cultuur en Media Monika Grütters de Duitse Boekhandelprijs (Deutscher Buchhandlungspreis) in het leven om de kleine boekwinkels in Duitsland te ondersteunen. ‘Het zijn juist de kleine boekwinkels die in Duitsland nog in alle regio’s voorhanden zijn en die mensen in alle leeftijdsgroepen met competent advies en inspirerende bijeenkomsten ondersteunen bij de plezierbeleving aan het lezen en het gesprek over literatuur. Ze staan er ook borg voor dat boeken en schrijvers die niet op de bestsellerlijsten staan voor het voetlicht worden gebracht. Door internetgiganten zoals Amazon worden ze echter sterk bedreigd. Uiteindelijk beslist het koopgedrag van de klanten hoe de klassieke boekhandel in de toekomst zal voortbestaan. De Duitse regering schenkt de Duitse Boekhandelprijs ter waarde van een miljoen euro om bij het grote publiek het bewustzijn van de betekenis van deze culturele wegmarkeerders in onze steden te verscherpen’, stelde Grütters tijdens de uitreiking van de eerste Boekhandelprijs in 2015. De boekwinkels artes liberales-Buchladen uit Heidelberg, Literatur Moths uit München en boekhandel Rote Zora Merzig uit Merzig mochten elk 25.000 euro in ontvangst nemen. Vijf andere winnaars ontvingen elk 15.000 euro en 100 boekwinkels namen ieder 7.000 euro mee naar huis. De prijswinnaars van 2016 worden op 5 oktober 2016 in Heidelberg bekendgemaakt.

Toekomst
De meeste deelnemers aan Opsluiten en genieten gaan met één of meerdere boeken naar huis. ‘Een prettige bijkomstigheid’, vindt Anne Heine–Hagen. Na ruim vier jaar rijst de vraag of het evenement Opsluiten en genieten voor boekhandel Kortenkamp nog steeds de moeite waard is. Immers, alle potentiële deelnemers hebben zich nu toch wel een keertje laten opsluiten. ‘Dat dachten wij ook, maar …..lees het complete artikel in de huidige uitgave van Kunsttijdschrift Vlaanderen. Bestel via deze link.

Mijn bijdragen in Kunsttijdschrift Vlaanderen zijn ook na te slaan in de Openbare Bibliotheken Vlaanderen.

Vanaf minuut 05:40 is te zien hoe een avondje ‘Einschießen und genießen’ er bij boekenwinkel Kortenkamp in Haltern am See uitziet (april 2012).

Revolutie in Duitse boekenbranche: het antwoord op Amazon

3d man sitting on ebook word reading a red bookClub Bertelsmann, Weltbild, Hugendubel en Thalia werken samen met de Duitse Telekom. Op hun gemeenschappelijke platform Tolino bieden de genoemde boekhandels 300.000 e-books met een voor internet geschikt leesapparaat aan.

Het leesapparaat is het antwoord op de Kindle van Amazon. Op een gemeenschappelijke persconferentie werd in Berlijn de „Tolino“ gepresenteerd. Het in Oost-Azië ontwikkelde apparaat komt op 7 maart in de handel. Daarmee heeft de klant aan leesapparaat in handen, waarmee hij of zij boeken van verschillende aanbieders direct kan downloaden (zonder tussenkomst van een PC) en lezen.

Het nieuwe leesapparaat in niet alleen technisch gezien gelijkwaardig aan de Amazon Kindle, in sommige details is het zelfs beter. Een groot voordeel is, dat je niet aan een bepaald bedrijf vastzit. „Dit is een mijlpaal in de Duitse boekhandelbranche, waar we lang op hebben gewacht. Nu hebben we een open systeem voor de hele branche en bovendien ook nog klantvriendelijk“, zegt Carel Halff, voorzitter van de directie van Weltbild. Open betekent dat alle handelaren zijn opgeroepen om mee te doen. Centraal is alleen de techniek.

Boeken in een cloud
De Duitse Telekom is de technische partner van het plan: dit bedrijf ontwikkelt het systeem, stelt de cloud als geheugencapaciteit en de internettoegang ter beschikking. Ook de gekochte inhoud wordt door Telekom-Cloud gratis en solide bewaard, verzekert de Telekom. „De elektronische boekenkast is daarmee levenslang te gebruiken“, zegt Halff. Zelfs als je het leesapparaat verliest of als het kapot gaat, heb je altijd nog toegang tot je boeken.

Vanwege de directe internettoegang kan de klant òf via de WLAN-verbinding thuis òf via één van de 11.000 gratis te gebruiken hotspots (openbare toegang tot internet) van Telekom of in de circa 1.500 filialen van de partnerbedrijven boeken van internet downloaden. „Met deze coöperatie van techniek en boekhandel gaan we een nieuwe toekomst tegemoet“, benadrukt Michael Busch, voorzitter van de directie van Thalia Holding.

Concurrentie ook op het gezamenlijke platform
Alle handelaren zullen met het systeem Tolino via eigen shops hun boeken aanbieden. De handelaren blijven concurrenten. Met het apparaat heb je toegang tot verschillende leveranciers van elektronische boeken met de mogelijkheid om prijs en aanbod te vergelijken. Dat is ook vanuit het oogpunt van mededinging belangrijk.

Daarom kan het gebeuren dat de consument op de Tolino een e-book van de verschillende partijen tegen verschillende prijzen krijgt aangeboden. Aangezien de grootste Duitse boekhandelaren het eens konden worden om op één platform samen te werken, zullen er vanaf het begin al 300.000 verschillende titels als e-book beschikbaar zijn om te downloaden.

“Echt alternatief voor Kindle van Amazon”
„Voor Weltbild is de digitalisering één van de grootste kansen in de geschiedenis van het bedrijf“, zegt Halff. Nu heb je een platform waarmee je echt een alternatief biedt ten opzicht van de Kindle van Amazon. „De toekomst van de Duitse boekenbranche zal ook in het vervolg bij ons liggen en niet in de handen van beursgenoteerde Amerikaanse bedrijven“, benadrukt Halff.

Er werd nog geen prijs voor het apparaat genoemd Die zal ook door iedere aanbieder zelf worden bepaald. Er komt echter een attractieve welkomstprijs, heet het.

Het apparaat beschikt over een 6-inch beeldscherm, heeft een resolutie van 1024 bij 768 pixels, een niet-reflecterende, geïntegreerde verlichting en kan door aanraken (touchscreen) worden bediend. De accu heeft een opslagcapaciteit tot 7 weken, het geheugen van het apparaat biedt plek voor 2.000 boeken.

Omzet met e-books nog gering
Hiermee gaat de Duitse boekhandel het gevecht om het e-book aan. De omzet met e-books is echter nog gering. Weltbild (de groepomzet bedroeg in 2011 circa 1,6 miljard euro) neemt een voortrekkersrol  in. Weliswaar wordt momenteel ook hier slechts vier procent van alle boeken als e-book verkocht, van de op internet bestelde boeken bedraagt het percentage al meer dan 10 procent, met een stijgende tendens.

Volgens de nieuwe cijfers van het GfK (grootste marktonderzoekbureau in Duitsland en vierde wereldwijd) werden in het jaar 2012 in Duitsland voor 100 miljoen euro aan e-books verkocht. Daarvan had Amazon een marktaandeel van 46 procent. Daarna volgden (vierde kwartaal cijfers) Weltbild met 15 procent, Thalia met 12 procent en ebook (Libri) met 10 procent.

Bij de verkoop strijdt de reguliere boekwinkel op twee gebieden. Aan de ene kant verliest de boekhandel omzet, omdat gedrukte boeken via internet worden besteld in plaats van in de winkel. Ten tweede gaat de traditionele omzet verloren, omdat steeds meer klanten boeken direct via het internet downloaden.

Goede kansen voor traditionele boekhandel
Specialisten gaan ervan uit dat de komende jaren veel boekwinkels hun deuren moeten sluiten. Echter, de traditionele boekwinkels hoeven de beide ontwikkelingen niet fatalistisch te aanvaarden.

Vooral de omzet via internet met gedrukte boeken hoeft bij de reguliere boekhandels niet verloren te gaan. Het boek is het op drie na sterkste product op internet na kleding en entertainment elektronica.

Momenteel genereren online handelaren 2,2 miljard euro omzet met boeken, 90 procent daarvan nog in gedrukte vorm. Het verbond van de Duitse verzendhandel ziet goede kansen voor de zogenaamde multi- of cross-channel politiek. Dat houdt onder andere in,  dat men elektronisch bestelde boeken in een reguliere boekhandel ophaalt.

De vooral uit de middenstand bestaande boekhandels kunnen echter ook participeren bij de verkoop van e-books, zegt Haff. Hij moet dan een shop op het Tolino-platform openen.

Momenteel zijn er veel aanvragen van boekhandels, vooral de grotere boekwinkels. Voordat de deuren opengaan voor alle kleine boekwinkels, moeten er eerst verdere gesprekken worden gevoerd met de brancheorganisatie en de vereniging van Duitse boekhandelaren, die een eigen leesapparaat verkopen.

De koper mag de boeken op vijf apparaten tegelijkertijd lezen (bij Amazon zes). Dit kunnen e-readers zijn, maar ook apps voor iPhone of Android. De apps zijn van de aanbieders zelf afkomstig. Vroeger gekochte e-books blijven behouden en kunnen later in de cloud word geüpload.
Bron: FAZ + Focus