Blog Allard van Gent

Op 10 augustus is het 130 jaar geleden dat Milena Jesenská werd geboren. Haar naam is vooral bekend door haar intensieve briefwisseling met Franz Kafka. Maar Jesenská was veel meer dan een vrouw in het leven van de beroemde schrijver. Ze bouwde in Praag een reputatie op als journaliste en hielp na de Duitse bezetting van Tsjecho-Slowakije tientallen vervolgden. Uiteindelijk werd ze zelf door de Gestapo opgepakt en naar concentratiekamp Ravensbrück gedeporteerd.

Jesenská werd op 10 augustus 1896 geboren in Žižkov, destijds nog een voorstad van Praag. Ze volgde onderwijs aan het meisjesgymnasium Minerva in Praag, de eerste onderwijsinstelling van dit type in Centraal-Europa.

In 1918 verhuisde ze met haar eerste verloofde Ernst Polak naar Wenen. Vanuit de Oostenrijkse hoofdstad begon ze artikelen en vertalingen naar Praag te sturen. Een van die vertaalprojecten bracht haar in contact met Franz Kafka.

Milena Jesenská en Franz Kafka

In 1919 bood Jesenská Kafka aan een van zijn verhalen te vertalen. Uit dat eerste contact ontstond een intensieve correspondentie die later wereldberoemd zou worden.

De brieven hebben er mede voor gezorgd dat Jesenská’s naam tot op de dag van vandaag met Kafka verbonden is. Haar eigen journalistieke loopbaan verdient echter minstens zoveel aandacht.

Na haar terugkeer naar Praag groeide Jesenská uit tot een gerespecteerde journaliste. Ze schreef feuilletons, reportages en politieke commentaren. Haar werk onderscheidde zich volgens Radio Prague International door een herkenbare stijl en haar betrokkenheid bij het lot van andere mensen.

Journaliste in het verzet

Een beslissende wending kwam in maart 1939, toen nazi-Duitsland Praag bezette. Jesenská sloot zich aan bij het verzet.

Ze hielp mensen die door de nazi’s werden vervolgd, stelde haar woning beschikbaar als schuilplaats, regelde valse identiteitsdocumenten en hielp bij de voorbereiding van ontsnappingen. Onder degenen die ze hielp waren Joodse vrienden, maar ook Tsjechische officieren en piloten.

Volgens Radio Prague International redde Jesenská daarmee het leven van tientallen mensen.

Haar verzetswerk bleef niet onopgemerkt. In november 1939 arresteerde de Gestapo haar. Ze zat aanvankelijk gevangen in Praag en Dresden. In 1940 werd ze naar het concentratiekamp Ravensbrück ten noorden van Berlijn gedeporteerd, waar ze op de ziekenafdeling werkte.

Ravensbrück

In Ravensbrück raakte Jesenská bevriend met medegevangene Margarete Buber-Neumann. De twee vrouwen waren van plan samen een boek te schrijven over hun ervaringen in het concentratiekamp.

Zover kwam het niet. Jesenská’s gezondheid ging steeds verder achteruit. Ze onderging uiteindelijk een nieroperatie, waarvan ze niet meer herstelde.

Milena Jesenská overleed op 17 mei 1944 in Ravensbrück. Ze was 47 jaar oud.

Haar correspondentie met Franz Kafka maakte haar naam wereldberoemd. Haar eigen levensverhaal laat tegelijkertijd een journaliste zien die niet alleen schreef over de wereld om haar heen, maar tijdens de Duitse bezetting ook bereid was grote persoonlijke risico’s te nemen om anderen te helpen.