Blog Allard van Gent

Wie creatief wil zijn of beroepsmatig met een druk op de knop creatief moet zijn, die is geholpen met een dagelijkse meditatie. Waarom niet in het kantoor? Meditatie maakt het hoofd leeg en zorgt voor nieuwe ideeën.

Bovenstaande tekst is niet van mij. Het is de laatste alinea van een artikel met de titel “Hoe meditatie de creativiteit ondersteunt”. Wie op deze titel googelt, zal het artikel niet vinden. De titel is namelijk de vertaling van Wie Meditation die Kreativität fördert en staat in het novembernummer van het Duitse tijdschrift Psychologie Heute.

Toch zou het logisch zijn over dit onderwerp ook iets in het Nederlands te lezen. Immers, de complete tekst is gebaseerd op een wetenschappelijk onderzoek van Matthijs Baas, Barbara Nevicka en Femke van ten Velden van de Universiteit van Amsterdam.

Dagmar Knopf, de auteur van het Duitse tijdschrift, schrijft in haar inleiding dat mindfulness (Achtsamkeit in het Duits), dus het bewust leven in het hier en nu, in de afgelopen jaren veel interesse heeft gewekt bij onderzoekers en therapeuten. Karakteristiek voor deze geestestoestand is het enkel waarnemen van prikkelingen van binnen en buiten, zonder deze te beoordelen. ‘Dat zou positief op de regulatie van de gevoelswereld en op de geestelijke vaardigheden uitwerken’, aldus Dagmar Knopf in het artikel.

Mindfulness kan volgens het artikel nog meer. Deze vorm van concentratie laat ook ideeën opborrelen. Nu introduceert de schrijfster de Nederlandse wetenschapper Matthijs Baas en zijn team, want zij hebben dit namelijk ontdekt. In hun studie onderscheidden ze vier bestanddelen van mindfulness: ten eerste zijn geoefende leerlingen volgens de studie in staat hun lichamelijke reacties, gedachten en emoties rustig te observeren. Ten tweede lukt het deze groep de tegenwoordige activiteit onderdeel uit te laten maken van hun volle aandacht. Ten derde vinden ze woorden om hun observaties te beschrijven en ten vierde accepteren ze het gebeuren zonder waardeoordeel.

De Nederlandse psychologen voerden vier experimenten uit om erachter te komen welke invloed deze componenten op de creativiteit hebben. Daarbij testten ze in hoeverre bijna 60 studenten in staat zijn zich helemaal in het hier en nu op een probleem te focussen. De onderzoekleiders confronteerden de proefpersonen bovendien met een gangbare creativiteitsoefening. Hierbij moesten ze binnen vier minuten zo veel mogelijk ideeën verzamelen voor het gebruik van een baksteen. Hoe creatief die ideeën waren, dat beoordeelden twee deskundigen. ‘Verrassend genoeg bleek er een negatieve samenhang te zijn tussen de vaardigheid geheel in het hier en nu te denken en de frisse ideeën’.

Het artikel beschrijft ook de volgende test waarin 225 deelnemers de opgave kregen slimme gedachten te verzamelen bij een blikje en een stuk touw, eveneens onder tijddruk. Van tevoren werd onderzocht of de testpersonen gebeurtenissen rustig konden observeren. Dit element van mindfulness had een positieve uitwerking: wie hier hoog scoorde, scoorde ook bijzonder hoog bij de creatieve uitdaging.

De daaropvolgende onderzoeken bevestigden de waarde van onbevooroordeelde observatie. Maar hoe precies ondersteunt dit het creatieve denken, vraagt de auteur zich af. ‘Klaarblijkelijk laat degene die veel en goed observeert zijn gedachten dwalen – en kan dan iets bekends met iets nieuws verbinden. Anders dan degene die zich compleet op een object concentreert. Associatieve gedachten te hebben is in die toestand moeilijker. Twee andere onderzoeken tonen aan dat de waarnemingsgave door zogenaamde open-monitoring meditation groeit. Daarbij laten de mediterende personen hun gedachten dwalen en nemen de huidige situatie waar, zonder te beoordelen.

Dan eindigt het artikel met de alinea waar ik mee begon. De auteur raadt dus mensen die creatief willen zijn aan, om dagelijks te mediteren. Op de pagina van het artikel staat bij de inleiding nog vermeld dat niet alleen monniken mediteren maar ook kunstenaars zoals regisseur David Lynch. Het bezorgt ze niet alleen meer rust en kalmte maar het bezorgt ze ook meer creatieve ideeën. Dat vind ik een mooie afsluiting van deze Nederlandse, samengevatte blogversie van het artikel.

Matthijs Baas, Barbara Nevicka, Femke ten Velden: Specific mindfulness skills differentially predict creative performance.  Published online before print May 23, 2014, doi: 10.1177/014616721453581. Full text.