Hugo van der Goes. Tussen pijn en gelukzaligheid
Jean Hey, De geboorte van Christus met het portret van kardinaal Jean Rolin, ca. 480, © Musée Rolin, Autun
Hugo van der Goes (ca. 1440-1482/83) was de belangrijkste Nederlandse kunstenaar in de tweede helft van de 15e eeuw. Zijn werken imponeren door hun monumentaliteit en intensieve kleuren als ook het verbazingwekkende realisme en hun emotionele uitdrukkingskracht.
In maart 2023, 5040 jaar na de door van de kunstenaar, viert de Berlijnse Gemäldegalerie een première: voor de eerste keer worden bijna alle behouden gebleven schilderijen en tekeningen van de kunstenaar in een tentoonstelling gepresenteerd.
Hugo van der Goes, De zondeval, ca. 1477/79, Wenen, Kunsthistorisches Museum, © KHM-Museumsverband
De kunstenaar wordt in de Duitse media als Nederlandse kunstenaar gezien, terwijl hij in Nederland vaak als Vlaams kunstschilder wordt bestempeld. Hij zou in Gent geboren zijn. Die stad maakte destijds deel uit van de Bourgondische Nederlanden, vandaar de verschillende benamingen.
Hoewel Hugo van der Goes in één adem met baanbrekende meesters zoals Jan van Eyck en Rogier van der Weyden genoemd zou moeten worden, werd er nooit een tentoonstelling met alleen zijn werken gehouden. Dat zou te maken kunnen hebben met de zeldzaamheid van zijn werken en het vaak grote formaat ervan. Twee van zijn monumentale werken, het „Monforte-altaarstuk“ (ca. 1470/75) en de „Geboorte van Christus“ (ca.1480) bevinden zich in de Berlijnse Gemäldegalerie. Een goede reden om een bijzondere tentoonstelling op poten te zetten.
De beide schilderijen uit de Gemäldegalerie werden in de afgelopen twaalf jaar grondig gerestaureerd en tonen een ongekende helderheid. Ook van der Goes’ late meesterwerk “De dood van Maria” uit het Groeningemuseum in Brugge, dat Vlaanderen nog niet eerder heeft verlaten, werd onlangs uitvoerig gerestaureerd en zal een hoogtepunt van de tentoonstelling in Berlijn vormen.
De biografie van Hugo van der Goes is vandaag de dag net zo fascinerend als zijn werken. Hij was in 1467 in Gent als zelfstandige meester-schilder werkzaam en brak die circa 10 jaar later om nog onbekende redenen af. In 1478 trad hij als conversbroeder – wat destijds niet hetzelfde was als lekenbroeder, zoals hij vaak wordt aangeduid – in bij de augustijnen van het Rood Klooster in het Zoniënwoud bij Brussel, waar zijn halfbroer Nicolaas reeds broeder was. De meeste van de werken die daar zijn ontstaan zijn bewaard gebleven.
Na een paar jaar in het klooster werd Hugo opeens door een raadselachtige geestelijke ziekte getroffen waarvan een medebroeder berichtte: De schilder gelooft vervloekt te zijn en probeerde zichzelf te doden”. In het einde van de 19e eeuw werd Van der Goed daarom als prototype van het “waanzinnige genie” gezien waarmee zelfs Vincent van Gogh zich identificeerde.
Aan de hand van circa 60 eersteklas tentoonstellingsstukken, waaronder in bruikleen afgestane stukken uit 38 internationale verzamelingen, zal de Berlijnse tentoonstelling de kunst van Hugo van de Goes in een niet eerder vertoonde manier tot leven brengen. Centraal staan 12 van de 14 aan Van der Goes toegeschreven schilderijen en de beide tekeningen die ook als zijn eigen werk worden beschouwd.
Hugo van der Goes, Monforte-altaarstuk, ca. 1470/75, © Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie / Dietmar Gunne
Daarnaast worden vroeger bekende, in het origineel echter verloren gegane composities van de meester, in hedendaagse herhalingen en nagetekende tekeningen gepresenteerd.
Tenslotte wijdt de tentoonstelling van de directe navolging van de meester met een keuze uit uitstekend, duidelijk door Hugo van Goes’ stijl gevormde werken zoals de spectaculaire “Hippolytus-Triptychon” van het Museum Of Fina Arts in Boston en de beroemde “De geboorte van Christus” van de schilder Jeans Hey uit het Musée Rolin in Autun.
In de Gemäldegalerie worden de werken van een van de belangrijkste Europese kunstenaars uit het begin van de vroegmoderne tijd voor de eerste keer vrijwel voltallig bij elkaar gebracht. Van de Goes wist de emoties van zijn figuren met het grootste invoelingsvermogen weer te geven, zowel hemelse zaligheid alsook aardse pijn. Deze tegenstrijdige toestanden lagen ook in zijn eigen leven dicht bij elkaar. Zo lijkt de schilder van de late middeleeuwen vandaag nog verrassend modern.
De curator van “Hugo van der Goes. Tussen pijn en gelukzaligheid” („Hugo van der Goes. Zwischen Schmerz und Seligkeit“) is Stephan Kemperdick, custos voor oud-Nederlandse en oud-Duitse schilderkunst van de Gemäldegalerie en Erik Eising, wetenschappelijk medewerker bij de Gemäldegalerie.
De tentoonstelling wordt ondersteund door de regeringscommissaris van de Duitse regering voor cultuur en media.
Bij de tentoonstelling verschijnt een catalogus bij uitgeverij Hirmer Verlag, München met 304 pagina’s en 250 afbeeldingen. Prijs: 55 euro in de boekwinkel, 39 euro in de museumshop.
Hugo van der Goes. Zwischen Schmerz und Seligkeit
Waar:
Gemäldegalerie, Matthäikirchplatz, 10785 Berlin
U-Bahn: Potsdamer Platz
S-Bahn: Potsdamer Platz
Wanneer:
31.03.2023 – 16.07.2023
Openingstijden:
Ma gesloten
Di 10:00 – 18:00 uur
Wo 10:00 – 18:00 uur
Do 10:00 – 20:00 uur
Vr 10:00 – 18:00 uur
Za 10:00 – 18:00 uur
Zo 10:00 – 18:00 uur
Blog Allard van Gent 