In onderstaande opname dansen schrijfster Marga Minco en haar echtgenoot Bert Voeten (dichter/vertaler) op het boekenbal in 1959. Ook zien we de dichter Herman van den Bergh en de destijds 29-jarige Remco Campert. Daarnaast komen de graficus en kunstschilder Metten Koornstra én de cartoonist Opland (Robert Wout) in beeld. De avond werd bijgewoond door koningin Juliana.
Dit fragment kwam ik tegen tijdens mijn onderzoek naar de dichter Bert Voeten. Zijn gedicht “De zon op mijn hand” deed mij denken aan “Het kind ik” van Martinus Nijhoff en dat is reden genoeg op onderzoek uit te gaan.
DE ZON OP MIJN HAND
Schrijvend met de zon op mijn hand ademend tussen blote woorden op de strandwei van het papier zie ik een kind door de regen lopen, zorgeloos, met ogen die alles drinken tot op de bodem. Alles.
Als ik het roep bij mijn eigen naam blijft het even tussen twee zinnen wachten, kijkt mij verwachtend aan, ledigt mij en laat mij achter: dorstend boven een zee van taal.
Gedicht van Bert Voeten (1918-1992) uit 1956 Uit: Dichters van deze tijd (bloemlezing), tweeëntwintigste druk door Paul Rodenko, 1969
HET KIND EN IK
Ik zou een dag uit vissen, ik voelde mij moedeloos. Ik maakte tussen de lissen met de hand een wak in het kroos.
Er steeg licht op van beneden uit de zwarte spiegelgrond. Ik zag een tuin onbetreden en een kind dat daar stond.
Het stond aan zijn schrijftafel te schrijven op een lei. Het woord onder de griffel, herkende ik, was van mij.
En toen heeft het geschreven, zonder haast en zonder schroom, al wat ik van mijn leven nog ooit te schrijven droom.
En telkens als ik even knikte dat ik het wist, liet hij het water beven en het werd uitgewist.
Gedicht van Martinus Nijhoff (1894 – 1953) uit 1934 Uit: Dichters van deze tijd (bloemlezing), tweeëntwintigste druk door Paul Rodenko, 1969
In 2024 is het precies 100 jaar geleden dat Franz Kafka aan tuberculose overleed. Daarom beginnen een jaar eerder de filmopnames van de biografische film over de wereldberoemde schrijver.
Dramatisering De regie van de biografische film Kafka is in handen van de Poolse regisseuse Agnieszka Holland (Warschau 1948). Het script stamt van de Praagse schrijver Marek Epstein. Hij maakte het op basis van een verhaal van Mike Downey en hemzelf. Daarbij gaat het om een dramatisering van het leven van Franz Kafka.
Kafka’s verbeelding Volgens Agnieszka Holland zal de biopic minder traditionalistisch zijn dan haar laatste film Charlatan die vorig jaar in Nederland in première ging. Ze onthult dat om de ongrijpbare schrijver te begrijpen, die zijn werken na zijn dood liet vernietigen, ze fragmenten uit Kafka’s verleden en oeuvre gaan samenvoegen om “een duizelingwekkend caleidoscopisch mozaïek te creëren dat niet alleen zijn leven overstijgt naar het heden, maar ook om een uitgebreid beeld te creëren van de dramatische wereld van Kafka’s verbeelding.”
Ze voegt er vervolgens aan toe dat ze van plan zijn een “een ondeugend fictief docudrama te maken waarin niets onmogelijk is”.
Invloed op de wereld De regisseur gaat verder: “Communistisch Tsjechoslowakije keerde in het midden van de jaren zestig langzaam en schuchter terug naar zijn werk, maar daarna, tijdens de normalisatie, werd zijn nalatenschap vergeten. Dat was zo totdat Kafka een commerciële, toeristische attractie werd en met vreemde monumenten werd herdacht. Het lot van zijn boeken, zijn beschamende liefdes, de relatie met zijn vader, zijn mislukte verlovingen, zijn kantoorwerk en tuberculose zijn allemaal goed gedocumenteerd in zijn dagboeken, brieven en vele biografieën. We weten alles, maar het geheim van zijn lot en de invloed die zijn literatuur op de wereld heeft, is nooit volledig onthuld”.
Kafka wordt geproduceerd door het Tsjechische Marlene Film Production en het Ierse Film and Music Entertainment. Het Tsjechische Filmfonds steunde de ontwikkeling van de film.
Agnieszka Holland debuteerde in 1970 als regisseur met de Poolse film Grzech Boga. Daarna brak ze door met de film Aktorzy prowincjonalni (1978). Drie jaar later vertrok ze naar Frankrijk. Hier werkte ze tot 1993 als filmregisseur en scenarioschrijver. Vervolgens vertrok ze naar Hollywood waar ze de film Total Eclipse (1995) opnam. Ze regisseerde meerdere films én afleveringen van Amerikaanse televisieseries zoals The Wire, The Killing en House of Cards.
Haar laatste film heet Charlatan (2020). Het is het waargebeurde verhaal over het leven van de Tsjechische alternatieve geneesheer Jan Mikolasek. Charlatan is een fascinerend portret van de Tsjechische wonderdokter Jan Mikolásek, kopte De Volkskrant in september vorig jaar.
Vandaag wordt de Keulse dichter Jürgen Becker 90 jaar. Afgelopen vrijdag zond Deutschlandfunk Kultur een interessante bijdrage over hem uit, gemaakt door de Berlijnse dichteres Nadja Küchenmeister. Becker is een dichter die echter het proza niet schuwt.
“Ik kan niet zeggen dat het bij het schrijven überhaupt om iets gaat, dat ik met bepaalde bedoelingen zou schrijven. Het gaat erom een tekst te schrijven waarin ik mezelf terugvind, waarmee ik mijn onzekerheden, mijn vragen niet beantwoorden kan, maar ik kan ze stellen. Dat zou misschien iemand die zich ermee bezighoudt, die het leest, net zo kunnen ervaren.” Met die woorden van Jürgen Becker gaat de radiodocumentaire van start. De dichter zegt vervolgens “als dat het geval is, dan heeft zo’n klein gedicht zelfs zijn zin.”
Drie personen houden zich al jarenlang met het werk van Jürgen Becker bezig. Dat zijn de schrijfster Ursula Krechel, de schrijver Marcel Beyeren Matthias Kniep. Hij is de uitgever van bloemlezing “Jahrbuch der Lyrik” en verantwoordelijk voor het programma in het “Haus für Poesie” in Berlijn.
Volgens Krechel zijn de teksten van Becker niet uit een dagboek genomen, maar zijn ze een continue vorm van begeleiden en reflecteren. “Misschien is werkelijk het schrijven zelf – jour à jour – een levenservaring die geen verandering meer nodig heeft”, zegt Krechel.
Becker zelf zegt hierover: “Als ik een gedicht heb geschreven, vraag ik mezelf: weet ik nu dan meer? En ik moet vaak zeggen: ach, eigenlijk weet ik niet veel meer. Ik heb in het moment een licht ontstoken of heb met de zaklantaarn in het donker geschenen, maar fundamenteel verandert er niets.”
De 90-jarige dichter gaat volgens Mathhias Kniep altijd van dagelijkse routines uit: “Wat doe je? Wat moet je in de tuin doen? Moet je weer naar de kapper? Dat is het uitgangspunt voor de herinneringen die terugkomen. Men herinnert zich immers het bijzondere uit een alledaagsheid. Het is nooit andersom.”
Het verleden is niet constant aanwezig, zegt Becker. Maar: “Als ik schrijf, merk ik hoe herinnering ontstaat, hoe herinnering wordt gemaakt.”
“De vriendelijke begeerte zich tot de wereld en de taal te wenden en de wereld niet te hiërarchiseren – alles, alles kan productief worden – deze begeerte is in de loop der decennia niet alleen de aanleiding, maar in zekere zin ook de motor van het schrijven gebleken”, zegt collega-schrijver Marcel Beyer.
Tijdens het bezoek van Nadja Küchenmeister steekt de schrijver steeds weer een sigaret op. Het is twintig jaar geleden dat hij voor de laatste keer een poging deed met roken op te houden. De documentairemaakster beschrijft hoe Becker tijdens zijn leven de veranderende landschappen en stemmingen in zijn gedichten probeert vast te houden. Matthias Kniep zegt hierover het volgende: Becker gaat altijd uit van wat hij heeft gezien, daarom zijn er ook zoveel beeldbeschrijvingen in zijn teksten. Ansichtkaarten worden beschreven, schilderijen waar hij van houdt. Volgens mij zijn er bijna alleen maar concrete dingen in zijn teksten, het wordt zelden abstract.”
Becker bevond zich altijd in de omgeving van beeldend kunstenaars. “Boze tongen hebben beweerd dat ik alleen met Rango Bohne ben getrouwd, omdat ze schilderes was, omdat ik eindelijk die geur om me heen wilde hebben”, vertelt hij. Jürgen Becker was 56 jaar lang met haar getrouwd. Er ontstonden gezamenlijke boeken. Rango Bohne stierf in september 2021.
Jürgen Becker won in 2014 de gerenommeerde Büchnerpreis (Duitse literatuurprijs). Er zijn tot nu toe geen werken van hem in het Nederlands verschenen.
Blog Allard van Gent 