Als je aan vertalen denkt, dan sta je er vaak niet bij stil dat gebarentaal ook een taal is. Het Haus für Poesie in Berlijn organiseert een workshop waarin dove en slechthorende dichters en dichteressen samen met vertalers en vertaalsters 15 gedichten zullen omzetten van de verbale in de visuele taal. De resultaten van het vertaalproject ‘handverlesen’ worden op 9 september, tijdens de afsluitende avond, opgevoerd.
De esthetica van gebarentaal ligt vooral in beeld en beweging, in geste en mimiek. Wat krijgen we te zien als tekst in beweging komt? Wat gebeurt er met het rijm en hoe kun je een metafoor visueel in woorden omzetten? Deze onderneming leidt tot de grenzen van de traditionele definitie van het gedicht als tekst en maakt het mogelijk de lyrische taal – ver weg van schrift en woord – toch weer te geven.
‘Handverlesen’ houdt zich bezig met het naar gebarentaal vertalen van poëzie en literatuur. Het doel is de eerste bloemlezing van poëzie in gebarentaal in Duitsland te publiceren.
Dit evenement is in de gesproken Duitse taal en zal simultaan worden vertaald naar de Duitse gebarentaal (DGS: Deutsche Gebärdensprache).
Erlkönig van Johann Wolfgang von Goethe in de Duitse gebarentaal:
Poesie handverlesen. Gedichte auf Gebärdensprache
Zaterdag 9 september, 19:00 uur
Entree: 6 euro
Haus für Poesie
Kulturbrauerei
Knaackstr. 97,
10435 Berlin Website
Vandaag is officieel de verkorte versie van het programma van het Internationales Literaturfestival Berlin (ilb) gepresenteerd. De 17e editie vindt plaats van 6 t/m 16 september. In het programmaboekje staat per dag weergegeven wat er in welke zaal te doen is.
Syrië
Op 6 september zal om 18 uur op het podium van de grote zaal van het Haus der Berliner Festspiele de openingstoespraak van Elif Shafak plaatsvinden. Op 10 september gaat er veel aandacht uit naar het thema vluchtelingen. Onder de titel Ankunft worden gevluchte Syrische schrijvers voorgesteld zoals Khder Alaghaa, Noor Kanj, Mohamad Alaaedin Abdul Moula, Rasha Habbal en Daher Aita.
Stefan Hertmans
Op 11 september wordt in het Haus der Berliner Festspiele het boek Die Fremde van Stefan Hertmans besproken. Die Fremde is de Duitse versie van de door Ira Wilhelm vertaalde historische roman De bekeerlinge.
“Als dit zo doorgaat”
Op 16 september komt het boek Als dit zo doorgaat van de Nederlandse romanschrijver, journalist en muzikant Auke Hulst aan bod. Hijzelf en anderen lezen voor uit dit boek met ‘nieuwe verhalen van welluidende literaire stemmen’, aldus de beschrijving op de website van uitgeverij Ambo|Anthos.
Salman Rushdie
Salman Rushdie is ook van de partij. Hij maakt onderdeel uit van de categorie “evenementen achteraf” (Nachveranstaltungen) en stelt op 30 september in de grote zaal van de omroep RBB zijn nieuwe roman Golden House voor. Die avond begint om 19:00 uur. De entree bedraagt 18 euro.
Het complete programma is zeer omvangrijk. Onder de gasten bevinden zich onder andere ook Jan Paul Schutten (NL), Edward van de Vendel (NL), Anna Woltz (NL), Romain Renard (B) en Lize Spit (B).
Download hier(via de website van het festival) de beknopte versie van het Internationale Literatuurfestival Berlijn 2017 (pdf, 14,8 MB)
Gisteren opende in het Literaturhaus Berlin een unieke tentoonstelling over Stefans Zweigs Schaaknovelle. De expositie is tot en met 24 september te bewonderen.
De Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig (geb. 1881) bracht acht jaar van zijn leven in ballingschap door. Een dag na de deemoedige doorzoeking van zijn villa aan de Kapuzinerberg in Salzburg verliet hij Oostenrijk op 20 februari 1934, leefde vervolgens in Londen en vanaf de zomer 1939 samen met zijn tweede vrouw Lotte Altmann (geb. 1908) in het Engelse kuuroord Bath.
De voorlopige Certificates of identity eindigden voor beiden in het voorjaar van 1940, net toen ze Brits staatsburger werden. In hun passen stond echter de stempel “alien enemy”, wat duidelijk de herkomst uit een vijandelijk land weergeeft. Als de Zweigs dan eind juni 1940 uiteindelijk naar New York en vervolgens naar Rio de Janeiro vertrekken, hielden Duitse troepen al 10 dagen Parijs bezet. Ook voor Groot-Brittannië was de situatie gevaarlijk geworden: vanwege een luchtalarm moesten Lotte en Stefan Zweig de nacht van hun vertrek deels in de schuilkelder van hun hotel in Liverpool doorbrengen.
In de herfst en de winter van 1940 reisden de Zweigs naar Brazilië. Al in de zomer van 1936 werd Zweig daar als een ster onthaald en had hij zijn indrukken vol dankbaarheid weergegeven. Maar zijn nieuwe hommage Brasilien. Ein Land der Zukunft kreeg nu opeens met kritische geluiden te maken. Zweig had namelijk niet geschreven dat de Braziliaanse president ondertussen dictatoriaal regeerde, partijen en vakbonden verboden waren, ongeliefde journalisten in de gevangenis belandden en de immigratie van Joden in de toekomst verhinderd zou worden.
Het huis in Petrópolis.
Enkele weken voor zijn 60e verjaardag trok Zweig samen met zijn vrouw in een bescheiden huis in de Braziliaanse stad Petrópolis, landinwaarts vanaf Rio de Janeiro, “een klein Semmering, alleen primitiever, zoals anno 1900 het Salzkammergut“. In het afgelegen, provinciale verblijf herschreef Zweig zijn herinneringen Die Welt von Gestern en schreef “iets nieuws”, de Schaaknovelle. Toen hij op 21 februari 1942 op het postkantoor van Petrópolis drie pagina’s van de novelle opstuurde, had Brazilië de diplomatieke betrekkingen met Duitsland al afgebroken. Duits gold voortaan als vijandelijke taal en mocht niet meer in het openbaar worden gesproken, ook het transporteren van Duits gedrukt materiaal was verboden.
In de nacht op 23 februari namen Lotte en Stefan Zweig een overdosis Barbital. Ze legden in hun testament vast dat ze niet op het Joodse kerkhof in Rio de Janeiro begraven wilden worden. Daarom kregen ze op 24 februari 1942 een staatsbegrafenis in Petrópolis.
Uitgeput door het ontheemd rondtrekken in ballingschap neemt Zweig in zijn laatste twee ontstane werken afscheid van zijn geestelijk vaderland. In zijn autobiografische herinneringen Die Welt von Gestern zweert hij op het oude Europa, de openheid voor een internationale wereld en de culturele sfeer van zijn geboortestad Wenen. In Schaaknovelle daarentegen geeft hij de afschuwelijke gebeurtenissen van de barbarij weer die de droom van een verenigd, geciviliseerd Europa radicaal vernietigde. De protagonist van de novelle, de advocaat dr. B., lukte het echter te vluchten naar een leven in ballingschap. Maar bij de overtocht van New York naar Argentinië is geen sprake meer van een aankomst in een veilige haven. Veel eerder wordt dr. B. overweldigd oor zijn traumatische Weense belevenissen.
Die Welt von Gestern en Schachnovelle staan als exemplaire werken van de schrijver in ballingschap centraal in de tentoonstelling die gebruik kon maken van talrijke manuscripten, typoscripten en persoonlijke documenten van Zweig uit Amerikaanse en Israëlische archieven. Ook delen van de autografen-verzameling die Zweig eind 1937 aan de nationale Oostenrijkse bibliotheek overhandigde, zijn tijdens deze tentoonstelling voor de eerste keer te zien. Dankbaarheid voor zijn gulheid heeft hij van Oostenrijk nooit ervaren, in tegendeel: zijn boeken werden op 30 april 1938 op de Residenzplatz in Salzburg door nationaalsocialistisch gepeupel verbrand. In de expositie is een na de oorlog opgenomen radiogesprek te horen met Zweigs eerste echtgenote Friderike die later in de Verenigde Staten leefde.
Schaaknovelle is het enige verhaal van Zweig waarin hij hedendaagse politieke verhoudingen beschrijft. Met de scenes die zich in het voormalige Weense Grand-Hotel Métropole afspelen heeft Zweig een monument opgericht voor de slachtoffers van het Nationaalsocialisme. In dit in beslag genomen hotel was sinds eind maart 1938 de centrale van de Gestapo gehuisvest. In de tentoonstelling wordt een groot model van het Métropole getoond. In film- en geluidsopnames vertellen Rosa Grossmann en Bruno Kreisky plaatsvervangend voor vele anderen die daar gemarteld en vernederd werden, over hun belevenissen.
Afscheidsbrief van Stefan Zweig
Naast opnames uit de in 1960 geproduceerde film Schachnovelle (met Curd Jürgens en Mario Adorf) zijn ook Zweigs gebruikte schaakboeken, delen van met de hand bewerkte typoscripten en de eerste boekuitgaven van het verhaal te zien. In een ontroerende Braziliaanse documentaire komen nog getuigen uit de tijd van Zweig aan het woord, waaronder zijn uitgever Abrahão Koogan.
Ook Zweigs vriendschap net Sigmund Freud, zijn engagement voor de oprichting van de Europese PEN-club in de Verenigde Staten en zijn hulpvaardigheid voor Joodse vluchtelingen worden in de tentoonstelling, die vanwege de 75e sterfdag van Stefan Zweig nieuw werd ontworpen, indrukwekkend gedocumenteerd.
Wikipedia: “Zweig had een humanistische levensopvatting en een uitgesproken voorkeur voor een onverdeeld Europa. Het is waarschijnlijk daarom dat hij in zijn biografie over Erasmus eigenlijk zijn persoonlijke “held” beschrijft: een humanist die consequent het extreme afwijst en het midden (de matiging) kiest. Zijn ideaal is een verenigd, humanistisch Europa.“
Speelfilm
In 2016 draaide de speelfilm Vor der Morgenröte in de Duitse bioscopen. Regisseuse Maria Schrader vertelt in deze Duits-Frans-Oostenrijke coproductie het leven van de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig. De première in Duitsland was op 30 mei 2016 in het Berlijnse Delphi Fimpalast. De Frankfurter Allgemeine Zeitung looft de acteerprestaties van Josel Hader en Barbara Sukowa, maar noem de film voor de rest “stom als een wassenbeeldenmuseum”. Oliver Kaever noemt de film in weekblad Spiegel daarentegen “gewoon een van de beste films van het jaar.” Ik heb de film zelf gezien en kan hem van harte aanbevelen. Met prachtige opnames wordt op elegante wijze het leven van Stefan Zweig in beeld gebracht.
Als je aan vertalen denkt, dan sta je er vaak niet bij stil dat gebarentaal ook een taal is. Het Haus für Poesie in Berlijn organiseert een workshop waarin dove en slechthorende dichters en dichteressen samen met vertalers en vertaalsters 15 gedichten zullen omzetten van de verbale in de visuele taal. De resultaten van het vertaalproject ‘handverlesen’ worden op 9 september, tijdens de afsluitende avond, opgevoerd.
Vandaag is officieel de verkorte versie van het programma van het Internationales Literaturfestival Berlin (ilb) gepresenteerd. De 17e editie vindt plaats van 6 t/m 16 september. In het programmaboekje staat per dag weergegeven wat er in welke zaal te doen is.
Gisteren opende in het Literaturhaus Berlin een unieke tentoonstelling over Stefans Zweigs Schaaknovelle. De expositie is tot en met 24 september te bewonderen.
Die Welt von Gestern en Schachnovelle staan als exemplaire werken van de schrijver in ballingschap centraal in de tentoonstelling die gebruik kon maken van talrijke manuscripten, typoscripten en persoonlijke documenten van Zweig uit Amerikaanse en Israëlische archieven. Ook delen van de autografen-verzameling die Zweig eind 1937 aan de nationale Oostenrijkse bibliotheek overhandigde, zijn tijdens deze tentoonstelling voor de eerste keer te zien. Dankbaarheid voor zijn gulheid heeft hij van Oostenrijk nooit ervaren, in tegendeel: zijn boeken werden op 30 april 1938 op de Residenzplatz in Salzburg door nationaalsocialistisch gepeupel verbrand. In de expositie is een na de oorlog opgenomen radiogesprek te horen met Zweigs eerste echtgenote Friderike die later in de Verenigde Staten leefde.
Blog Allard van Gent 