AvG | Blog Allard van Gent

Author Archives: AvG

‘Alles wat we destijds hebben opgebouwd is eigenlijk allemaal voor niets geweest’

Posted on 14 oktober 2014 by AvG één reactie

‘Of de muur op die manier niet weer opnieuw wordt opgebouwd?’, vraag ik. Ze kijkt me aan. Een kleine dame, ik schat haar ongeveer 75 jaar. ‘In de hoofden’, voeg ik eraan toe. Ze knikt voorzichtig, ernstig. ‘In de hoofden wordt de muur weer opgebouwd, dat kun je inderdaad zo zien’, zegt ze.

Mijn vraag is eerder een conclusie dan een vraag. Het is een conclusie die ik uit het onverwachte gesprek met deze dame trek. We spraken elkaar direct voor de Mühlendamm-sluizen, op steenworpafstand van de Nederlandse ambassade. Ik wachtte hier, omdat ik een kwartier te vroeg was om in de ambassade mijn paspoort te verlengen. De dame had ik wel zien staan, maar dames staan overal. Mijn aandacht ging uit naar de sluizen. In het midden van de sluizen was namelijk een man aan het werk. Als een razende reporter aarzelde ik niet en nam meteen een paar foto’s. Terwijl ik fotografeerde sprak ze mij aan en vertelde ongevraagd iets over de historie van de sluizen. Mijn accent verraadde mijn afkomst.

“Ik was van plan daar iets te eten”, vertelde ze en wees naar het gebouw naast de ambassade.
“Uw collega’s eten daar altijd”, voegde ze eraan toe.
Ze verkeerde duidelijk in de veronderstelling dat ik een ambassademedewerker was.
‘Nee, ik werk daar niet. Ik moet er wel naar binnen, maar alleen om een paspoort te laten verlengen. Ik woon in Kreuzberg, ik werk hier als vertaler en journalist en fotografeer de sluizen’, legde ik haar uit.
‘Die sluizen zijn namelijk regelmatig kapot. Rondvaartboten keren vaak noodgedwongen rechtsomkeert vanwege die problemen”, vertelde ik en putte informatie uit mijn recente ervaring in een Berlijnse rondvaartboot tijdens een dagje toevalleren.

Kreuzberg, daar kwam deze dame vroeger niet zo graag. En nog steeds niet. Dat was immers West-Berlijn. Zij kwam uit deze buurt, hier, in het voormalige Oost-Berlijn. Dit was haar wereld, net als die van haar man, een jurist. Beiden studeerden ze in Dresden. Dat wilde ze wel kwijt.
‘Ja, ik kom uit de DDR’, zei ze toen.
Nu ik drie jaar in Berlijn woon en werk heb ik de nodige ervaring met dit soort situaties. Het leek alsof de dame een bekentenis aflegde, dat ze toegaf een voormalige inwoonster van de DDR te zijn. Ik vertelde haar dat ik als Nederlander natuurlijk heel anders tegen de Oost-West situatie aankijk dan de gemiddelde Duitser. Eigenlijk wilde ik zeggen dat ze zich daarvoor niet hoefde te schamen, maar als ik dat zou zeggen, dan zou mijn commentaar juist zeer vernederend zijn. Vandaar dat ik koos voor mijn versie dat ik het als buitenstaander anders waarneem dan een Duitser. Dat was ook een oprechte versie.

‘Alles wat we destijds hebben opgebouwd is eigenlijk allemaal voor niets geweest’

Ze wees naar een brug en vertelde over de vakbond die er in de DDR periode vlakbij gehuisvest was.
‘Alles wat we destijds hebben opgebouwd is eigenlijk allemaal voor niets geweest’. Haar ogen konden een treurige blik niet verbergen. Ze had geen heimwee naar de DDR, maar ze verkeerde in een situatie waar ze volgens mij niet zo goed raad mee wist. Ik stelde zo en dan wat vragen, omdat ik meer wilde weten. Hoewel ik geen opname-apparatuur bij me had, leek ons samenzijn opeens op een intiem interview. Ik liet haar weten dat ik me haar situatie goed kon voorstellen. Ze stond hier immers in een gebied waar een groot deel van haar leven zich afspeelde. Dit was ooit haar wereld. Hier lagen haar momenten van groot en klein plezier, van groot en klein verdriet, van levenslust, van toekomstplannen, van de liefde voor haar toekomstige man. In dit gebied lag de kern van haar bestaan en dit gebied was weg, bestond alleen nog in haar hoofd. De muur was gevallen. En nee, ze betreurde de val van de muur zeker niet. De gewonnen vrijheid was onbeschrijfelijk.

Maar toch was er iets wat ze niet kon thuisbrengen, wat ze nauwelijks onder woorden kon brengen. Samen waren we het erover eens dat de gigantische aandacht voor de Val de Muur meer op de mensen, op het volk zou moeten liggen. Zijn de idealen van één Berlijn, één Duitsland, daadwerkelijk verwezenlijkt? Zou er niet meer aandacht moeten uitgaan naar het gevoel dat de voormalige DDR-inwoners nu hebben en minder naar de politici die trots terugkijken op hun goede daden? Natuurlijk speelden de politici een essentiële rol, dat staat buiten kijf. Maar waarom krijgt het volk 25 jaar na de val van de muur nu niet eens alle aandacht? Hoe gaan de Oost- en West-Berlijners met elkaar om? Is er nog steeds verdeeldheid en zo ja, wat kun je daaraan doen? Wat gaat er in de hoofden van die mensen om, zijn ze in staat met hun gemengde gevoelens om te gaan? En zo eindigde ik met de vraag of door alle media-aandacht voor de Berlijnse Muur de Muur niet opnieuw wordt opgebouwd, in de hoofden…

Het was een aandoenlijk gesprek, althans, voor mij. De dame liep met me mee richting de ingang van de ambassade. Ze wilde verder praten en ik moest naar mijn afspraak, want ik had een paspoort nodig. Het liefst was ik met haar gaan eten in het gebouw naast de ambassade en had ik verder geluisterd naar haar leven in deze bijzondere stad.

Voor de deur van de ambassade vertelde ik dat ik nu echt naar binnen moest.
“Gaat u maar, u moet maar binnen”, zei ze vriendelijk maar de verdrietige ondertoon raakte me. Iemand van de bewakingsdienst opende de deur van het kantoor voor consulaire zaken. Ik keek haar nog even aan, de dame met zo veel herinneringen, zo veel vragen en zo veel zin hier ook eens met anderen over te kunnen praten. Toen liep ik naar binnen, in een ruimte vol camera’s, spiegels en gesloten deuren. Daarover een andere keer meer.

Varia

Winnaar Nobelprijs voor literatuur

Posted on 9 oktober 2014 by AvG Plaats een reactie

De Franse dichter Sully Prudhomme was de 1e winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur in 1901

Vandaag om 13:00 uur wordt de winnaar van de Nobelprijs voor literatuur bekendgemaakt. Op dat moment zit ik in de trein. Daarom schrijf ik dit bericht een dag eerder. Voor u als lezer dus gisteren, voor mij als schrijver vandaag, woensdag 8 oktober. Deze tekst plan ik in voor vandaag, voor mij morgen, en gaat om 12:00 uur online.

Cees Nooteboom
Vorig jaar won de Canadese Alice Monroe de prijs als ‘grootmeesteres van het korte verhaal.’ Volgens een bericht op het Nederlandse literair weblog Tzum is bij het online wedkantoor van Ladbrokes Haruki Murakami de grote favoriet. Dat is hij al jaren. Volgens datzelfde bericht is Cees Nooteboom de enige Nederlander die kans maakt op de prestigieuze literaire prijs.

Die Welt
Wat schrijven de Duitse media? Die Welt noemt naast Murakami de Keniaanse verteller Ngugi wa Thiong’o, die met zijn lijvige roman ‘Wizard of the Crow’ Afrikaanse literatuurgeschiedenis schreef. Het Duitse dagblad plaatst in die context een citaat van de Ladbrokes’ woordvoerder Alex Donhue van begin september: ‘Het is altijd de moeite waard het geld uit Zweden te volgen en op dit moment is het Ngugi wa Thiong’o, waar ze van houden.’

Verder schrijft Die Welt dat je rekening moet houden met de winnares van vorig jaar. Dus volgende week wordt het een man die romans, gedichten, essays of theaterstukken schrijft, in wat voor taal dan ook, behalve Engels. Bovendien mag hij niet van het Noord-Amerikaanse continent komen. Dus slechte vooruitzichten voor de ‘permanente kandidaat’ Philip Roth, omdat ook door de politieke situatie de kans voor een Noord-Amerikaan zeer gering is.

Geruchten zeggen dat de Zweedse Academie met de literatuurprijs ook de situatie in de wereld becommentarieert. Als dat zo zou zijn, dan heeft de Syrische dichter Adonis, die al sceptisch tegenover de burgeroorlog in zijn moederland stond, goede kansen. Hij is immers ook nog eens een man, geen Noord-Amerikaan én hij schrijft geen korte verhalen.

De website van het Britse wedkantoor Ladbrokes is volgens Die Welt nog steeds de nuttigste informatiebron v.w.b. de speculaties rondom de Nobelprijs voor literatuur. Adonis staat hier op de zevende plaats, nog achter de Noorse toneelschrijver Jon Fosse, die eveneens een man is en geen korte verhalen schrijft. Dat geldt ook voor de Koreaanse dichter Ko Un, die net als Roth een ‘permanente kandidaat’ is.

Die Zeit
De Duitse weekkrant Die Zeit schrijft dat eind september, tijdens de boekenbeurs van Göteborg, de geruchten al werden aangewakkerd. “Er wordt weer zeer veel over Swetlana Alexijewitsch gesproken, nog meer dan vorig jaar”, aldus de Zweedse uitgever Svante Weyler in Die Zeit. Cultuurredacteur Jens Liljestrand van de Zweedse boulevardkrant ‘Expressen’ tipt ook op deze schrijfster uit Wit-Rusland. ‘Ik denk, ze willen de literaire reportage de prijs geven. Het is een genre dat nog nooit in de prijzen viel.’

Daarnaast bericht ook Die Zeit over de eeuwige favoriet Haruki Murakami en de Keniaan Ngugi wa Thiong’o. Laatstgenoemde heeft volgens de Zweedse cultuurredactrice Elise Karlsson van ‘Svenska Dagbladet’ een goede kans van slagen: ‘Hij is één van de sterkste Afrikaanse schrijvers en het continent werd lange tijd veronachtzaamd.’

Tot slot lees ik her en der dat de 18 juryleden in één ding uitgesproken goed zijn: zwijgen. Door de zeer strenge regels en schuilnamen krijgt de buitenwereld geen flauw idee wie de prijs zou kunnen winnen. Volgens Svante Weyler noemden ze Harold Pinter ‘Harry Potter’. Hij is er zeker van dat ook dit jaar de lippen van de juryleden verzegeld zijn. ‘Er zal niets naar buiten dringen en als dat wel gebeurt, dan kun je ervan uitgaan, dat het een verkeerd spoor is.’

Winnaar 2014
Een uur na publicatie van deze tekst is de winnaar van de Nobelprijs van literatuur inmiddels bekend. Ik ga ervan uit dat ik niet de enige ben die over deze prijs schrijft, dus laat ik de berichtgeving over de winnaar van de Nobelprijs voor literatuur graag over aan de andere media. Bovendien kan ik er nu niet over berichten, ik zit immers in een trein waar de kans op een internetverbinding nihil is.

Cultuur

Marente de Moor wint EU-literatuurprijs 2014

Posted on 8 oktober 2014 by AvG Plaats een reactie

Marente de Moor won zojuist in Frankfurt met haar boek ‘De Nederlandse maagd’ de EUPL (Europeon Union Prize for Literature). Nederland was één van de 13 landen die dit jaar in de prijzen viel. De andere 12 winnaars kwamen Albanië, Bulgarije, Tsjechië, Griekenland, IJsland, Letland, Liechtenstein, Malta, Montenegro, Servië, Turkije en Groot-Brittannië. De winnaars ontvangen elk €5.000 en veel aandacht.

Alle wetenswaardigheden over Marente de Moor (Den Haag, 1972) staan zowel op Wikipedia als op de website van Querido. Daarom laat ik het in dit bericht bij de links naar beide sites.

Deze Europese prijs voor de literatuur is de enige in deze vorm. ‘Hiermee worden de beste nieuwe talenten in Europese fictie bekroond én de prijs biedt het publiek de mogelijkheid kennis te maken met auteurs uit verschillende landen’, aldus Androulla Vassilioi, EU-commissaris voor educatie, cultuur, meertaligheid en jeugd.

De prijs, die in 2009 in het leven werd geroepen, gaat jaarlijks naar diverse schrijvers uit diverse landen. De eerste Belgische winnaar was Peter Terrin, die in 2010 met zijn boek ‘De bewaker’ won. Een jaar later won de eerste Nederlandse schrijver Rodaan Al Galidi met ‘De autist en de postduif’. Vorig jaar sleepte België voor de tweede keer een prijs in de wacht. Isabelle Wéry won met ‘Marily désosée’.

De winnaars worden gekozen door vakkundige jury’s uit de deelnemende landen. De coördinator voor de Nederlandse jury is de Vereniging van Letterkundigen met Jeroen Thijssen als voorzitter. De twee leden van de Nederlandse jury zijn Jeanette Wagenaar van de Koninklijke Boekverkopersbond (KBb) en Martijn David van de Groep Algemene Uitgevers (GAU).

Qua naam lijkt de EU-literatuurprijs erg op de ‘Europese Literatuurprijs‘, qua inhoud niet. De Europese Literatuurprijs is namelijk een jaarlijkse Nederlandse prijs voor de beste roman die in het voorgaande jaar uit een Europese taal in het Nederlands is vertaald.