Blog Allard van Gent

De voormalige militaire kazerne in het Beierse stadje Zübenbach is als vluchtelingenkamp ingericht. Het opmerkelijke aan dit kamp is dat er geen asielzoekers uit Servië of Syrië verblijven, maar dat hier geboren en getogen Zübenbachers worden ondergebracht. Zij vormen een groter probleem dan de vluchtelingen uit het buitenland.

In de kantine zitten 15 mannen in de leeftijd van 20 tot 40 jaar. De meeste hebben kort geschoren koppen, dragen joggingbroeken en zwarte shirts. Ze zitten hier niet vrijwillig, maar ook niet gedwongen. Groepsleider Helmut Hoffmann, een 65-jarige filosoof én psychiater, legt uit waarom. ‘Iedereen weet dat Duitsland momenteel veel vluchtelingen opvangt. Dat zijn mensen uit oorlogsgebieden en landen waar de bewoners hun leven niet zeker zijn. De stad Zübenbach heeft die mensen ook ondergebracht, maar niet hier. De groep mensen die je hier ziet bestaat uit stadsgenoten die echter ook op de vlucht zijn. Ze kunnen namelijk niet met de nieuwe groep mensen uit die andere landen door één deur en dat is een groot probleem. Deze mensen zijn op de vlucht voor hun eigen gevoelens.’

Ik probeer te begrijpen wat de heer Hoffmann zegt. ‘Dit zijn dus ook vluchtelingen?’ Ik kijk ondertussen naar de groep Duitsers die ik ervan verdenk lid te zijn van een extreemrechtse organisatie. Mijn vermoeden blijkt juist. ‘Ja, het zijn meestal jongens die niet met de vluchtelingen uit het buitenland kunnen omgaan. Voorheen waren ze al op de vlucht voor hun gevoelens jegens mensen die niet uit Zübenbach komen. Als ze in contact komen met mensen uit een ander land en dus ook nog eens uit een andere cultuur, dan weten ze zich geen raad. Ze worden agressief, zoeken kameraden op die ook op de vlucht zijn voor hun gevoelens en zo ontstaat er een groep mensen die hun afkeer van asielzoekers niet onder stoelen of banken steekt. Vooral op de social media maar ook op straat gaan ze openlijk tegen de vluchtelingen te keer om hun angst voor de buitenlanders te verbergen. Die buitenlanders doen echter geen vlieg kwaad en dat jaagt ze vreemd genoeg de meeste angst aan. Dat die mensen gewoon aardig willen zijn, lief zelfs. Dat trekken ze niet.’

Nu begrijp ik wat Helmut zegt. Deze groep jongeren heeft last van opstandige gevoelens als ze met mensen omgaan die van buiten komen maar open en aardig zijn. Daarom blijven ze hun hele leven lang in het dorp of de stad waarin ze opgroeien. Ze willen niet lief en aardig met vreemdelingen omgaan. De groepsleider knikt. Volgens hem is dat een essentieel probleem. ‘Wacht even, dan haal ik Eri erbij, zo noemen we hem. Hij is een vluchteling uit Eritrea.’ De mannen aan de tafel in de kantine staan dreigend op en werpen agressieve blikken richting Eri. Dan klinkt er gezoem en deelt totaal onverwacht een transparante schuifwand de kantine in tweeën. Ik sta met Helmut aan de kant van Eri. Een Duitse ‘vluchteling’ gooit een stoel tegen de wand.
‘Die wand is tegen alles bestand’, legt Helmut kalm uit.

‘Waarom smeet jij die stoel naar Eri?’ hoor ik Helmut nu vragen. Zijn stem klinkt uit de luidsprekers in mijn gedeelte van de zaal. Helmut zelf bevindt zich aan de andere kant van de wand.
‘Ik weet niet,’ antwoordt de jongen.
Eri blijkt een vrolijke, open man van een jaar of dertig. Hij kijkt mij lachend aan.
‘They hate me,’ zegt hij.
Ik knik.

‘Ik weet het niet,’ zegt de jongen die de stoel smeet en Kai Uwe heet. Eri steekt zijn hand op en groet Kai Uwe.
‘Hij groet je’, zegt Helmut. Kai Uwe kijkt Eri aan.
‘Waarom groet hij?’ vraagt Kai Uwe, die niet de indruk maakt heel erg snugger te zijn.
‘Hij wil geen ruzie, hij vertelde me net dat hij zelf ook zijn eigen land zou verdedigen, net als jij.’
‘Dat zei hij?’ vraagt Kai Uwe. ‘Net als de indianen? Die worden ook bedreigd, net als wij!’
‘Ja, Kai Uwe, net als de indianen. Maar Eri komt hier niet om land af te pakken, hij is geen vijand. Hij wil hier schuilen en daarna terug naar Eritrea en zijn eigen land opbouwen. Hij begrijpt jou heel goed.’
‘Hoezo?’
‘Hij zei me, dat hij ook een stoel zou gooien als een Duitser zomaar zijn land binnenkwam om er te wonen. Sterker nog, hij zou zelfs schieten.’
‘Oh, cool. Wist ik niet. Hij zou op mij schieten?’
‘Als jij zijn land inneemt, ja.’
‘Maar ik neem zijn land niet in. Ik blijf hier, in mijn land. Hij neemt mijn land in!’
‘Nee, Kai Uwe, hij komt niet om het land in te nemen. Hij zoekt bescherming.’
Kai Uwe kijkt om naar zijn kameraden, die allemaal hun schouders ophalen. Niemand lijkt te begrijpen wat er aan de hand is.
‘Hij is een buitenlander, een vluchteling, Duitsland voor de Duitsers,’ schreeuwt Kai Uwe opeens.
‘Ja!’ klinkt het in koor bij de anderen en iedereen zwaait met zijn vuist.
‘Hij is op de vlucht voor moordenaars in zijn eigen land,’ vertelt Helmut.
‘Moordenaars?’ vraagt Kai Uwe.
‘Ja, hij komt hier niet voor de lol. Als jij hem helpt om die moordenaars in Eritrea te verdrijven, dan wil hij in Eritrea wonen. Dat vindt hij veel leuker dan hier in Duitsland.’
Kai Uwe lijkt na te denken.
‘Hij houdt zich aan de Duitse wet?’
Helmut kijkt verbaasd.
‘Ja, natuurlijk doet hij dat.’
‘Hmm’. Kai Uwe peinst.
‘En hij wil ook werken, handen uit de mouwen, je weet wel.’
‘Natuurlijk wil hij dat, Kai Uwe. Hij wil graag een bier met jullie drinken, dat vraagt hij me iedere dag.’
Kai Uwe kijkt naar zijn vrienden.
‘Nou ja, waarom niet.’
‘Eén bier,’ zegt Kai Uwe, ‘en dan kijken we verder.’
Helmut haalt Eri en ik deel halve liters bier uit.
‘Wie is dat?!’ vraagt Kai Uwe opeens.
‘Een Nederlander. Hij schrijft over ons, een journalist.’
‘Lügenpresse’, roept Kai Uwe.
‘Ik schrijf over dit merk bier, meer niet,’ zeg ik en wijs op de krat.
Gelukkig is Kai Uwe niet al te snugger.
‘Dan is het goed,’ zegt hij en klingelt met zijn fles tegen mijn fles en tegen die van Eri. Iedereen klingelt met flessen en iedereen roept proost. We drinken nog een paar flessen leeg. Eri lacht, Kai Uwe lacht en Helmut geniet.
‘Vluchtelingen onder elkaar,’ zegt hij.
‘Proost.’
‘Proost.’

Voor de zekerheid: bovenstaand verhaal is fictief!

In augustus 2014 stond er een leuke bijdrage op de website van Deutschlandradio Kultur, een plek waar vaker interessante stukken worden geplaatst. “Kein Handy, kein Internet”, luidt de titel. Deze heeft betrekking op een ecovakantie in Roemenië en wel in het Transsylvanische dorpje Reußdorf, verborgen in het midden van het land.

Klik je op Beitrag hören, dan hoor je de journalist vertellen dat het dorpje Reußdorf geen internet heeft en dat hier ook onvoldoende dekking is om mobiel te telefoneren. Juist door die twee elementen is het dorp een ontmoetingspunt geworden voor toeristen die graag afzien van iets wat de meeste toeristen als onontbeerlijk beschouwen.

De journalist vertelt dat de autoreis er naartoe al een avontuur is. Bij de oude dorpskerk moet de wagen blijven staan en gaat het te voet verder over een grindpad. “Na een bocht doemt plotseling een houten gebouw op, een boerderij. Het ecohotel Valea Verde. Op het terras zitten zo’n 20 mensen in de zon. Toeristen.”

“Als je niet losstaat van deze mediale, digitale wereld, kun je niet ontspannen.”

In deze bijdrage van Deutschlandradio Kultur komen verschillende mensen aan het woord. Als eerste een vitale man van achter in de vijftig met grijs haar. Hij is hier, omdat je op deze plek noch kunt telefoneren, noch op internet kunt surfen. “Als je niet losstaat van deze mediale, digitale wereld, kun je niet ontspannen. Als de telefoon de hele tijd rinkelt of als je telkens weer e-mails lezen moet, dat is niks. Je hebt momenten nodig om een keer de rust te vinden.”

Vervolgens komt Anna aan het woord, een vrouw van begin 30, dochter van Roemeens-Duitse ouders. Ze woont al tientallen jaren in Wenen. Met de lange, zwarte haren in een paardenstaart samengebonden komt ze, casual gekleed in een short en sportschoenen, op het terras. Dat is de is de beschrijving die ik heb vertaald, zodat er meteen een beeld van Anna voorhanden is. In een radio-uitzending is zo’n beschrijving natuurlijk belangrijk, maar voor een artikel zonder foto’s geldt hetzelfde. Wat zegt Anna? Ze zegt dat ze het een zegen vindt, omdat ze uit een omgeving komt waar je wordt overspoeld met informatie. “En ik heb er zeer naar uitgekeken om het kantoor te ontvluchten en hier naartoe te gaan, om gewoon rust te hebben en ook de mogelijkheid een beetje een pauze in te lassen.”

Zoals het een interessant artikel betaamt, komt er ook iemand aan het woord die deze situatie helemaal niets vindt. Dat is de Engelsman Roy Tucker, begin 70. Hij werd door zijn vrouw naar Reußdorf gelokt, omdat zij iemand is die zeer met de natuur verbonden is. Over de ontbrekende internetverbinding had ze haar man van tevoren natuurlijk niets verteld. Roy vindt deze elektronische afzondering maar niks. “Ik hou ik ervan als ik met mijn mobiele telefoon kan telefoneren of snel even een e-mail kan versturen. En je kunt zeggen dat de internetverbindingen in Roemenië over het algemeen beter zijn dan bij ons thuis, in Engeland. Alleen in dit speciale plaatsje functioneert dat dus helemaal niet goed: geen signaal te bekennen, soms een vaag, dun streepje. Ik hoop dat ze hier binnenkort hun best doen om een betere verbinding voor elkaar te krijgen.”

De dorpsbewoners peinzen daar niet over. De afzondering van het dorp is een groot voordeel. Dat vindt Jonas Schäfer, de eigenaar van het ecohotel die enkele jaren geleden van Flensburg naar Reußdorf trok. Hij is achter in de dertig. Zijn vader en hij brachten jaren geleden hulpgoederen naar Roemenië. Daarna besloot hij met zijn vrouw om juist hier iets nieuws te beginnen, waar de afzondering het programma is – in Reußdorf dus.

Deze interessante bijdrage eindigt met een fluisterende hoteleigenaar die zachtjes vertelt dat hij op zijn boerderij in Reußdorf een internet hotspot heeft. De gasten zijn hier niet van op de hoogte: “Natuurlijk maak ik nog veel gebruik van communicatiemiddelen, omdat ik ook een bedrijf moet runnen. Dat betekent dus: natuurlijk schrijf ik veel e-mails en vanzelfsprekend onderhoud ik een website. Maar dat andere levensritme is absoluut doorslaggevend voor ons.”

De journalist rondt zijn bijdrage fraai af door te vertellen dat de precieze locatie van Schäfers hotspot zijn geheim blijft, net als het password om er gebruik van te maken. Hij beschrijft hoe de ontspannen gasten tevreden bekijken hoe de kinderen uit het dorp op straat spelen en opgroeien zoals zij zelf ooit opgroeiden: zonder contact tot het World Wide Web.

Bron: ‘Kein Handy, kein Interet‘. Artikel von Thomas Wagner, Deutschlandradio Kultur