Blog Allard van Gent

2012, Mayas, asteroïden, magnetisch veld, het houdt niet op. Gestaag stijgt het aantal grappen en parodieën over alles wat maar een beetje naar dit soort onderwerpen riekt. Aan de ene kant is lachen gezond en zijn sommige cartoons geniaal gemaakt, aan de andere kant is het ook gezond om deze onderwerpen een keertje serieus onder de loep te nemen.

Vandaag zat ik in mijn auto, op zoek naar een onderwerp voor een leuke column (vanaf morgen op dit blog, onder het motto “and now for something completely different”). Op de autoradio begint op “Radio Eins” opeens een gesprek over het afzwakken van het aardmagnetisch veld . Een olijke interviewer in gesprek met een bezorgde wetenschapper. Ik volg het gesprek en merk dat na afloop de wetenschapper nog steeds bezorgd is en de interviewer nog steeds olijk. Als wereldwijd computers, mobiele telefoons en pacemakers uitvallen, dan vindt de interviewer dat vooral erg voor de laatste categorie.  De interviewer grapt en dat moet hij vooral doen. Ik schreef al eerder, lachen is gezond. Ik heb alleen de indruk dat de laatste jaren ook een aantal serieus te nemen onderwerpen heel eenvoudig wordt weggelachen. De Nederlandse minister-president lacht ook altijd, maar soms ook op momenten dat ik me afvraag waarom hij eigenlijk lacht.

Maar dit stuk gaat niet over het fenomeen lachen, dus terug naar het interview. Het was een kort interview met interessante informatie. Momenteel zouden we in een proces van “ompoling” kunnen zitten, waarbij de magnetische noordpool de zuidpool wordt en omgekeerd, aldus de geïnterviewde geofysicus. Ik zou wel eens willen weten of het mogelijk is om dit proces te stoppen. Daarom heb ik besloten om de wetenschapper binnenkort zelf te interviewen en te vragen naar de huidige stand van zaken op dat gebied, om iets dieper op de materie in te gaan dan tijdens de vijf minuten op RBB-radio. Daarna maak ik er een artikel van, wat ik graag op dit blog publiceer. Om nu al een klein beetje te kunnen ervaren waar het precies over gaat, heb ik het interview zojuist naar het Nederlands vertaald. Dit radiogesprek van vanochtend is ook online te beluisteren via de website van de radio-omroep (update 28.03.2017: de omroep heeft het radiogesprek van de website verwijderd).

Vertaling interview
I = interviewer
IW = Dr. Ingo Wardinski van het Duits geofysisch onderzoekscentrum in Potsdam

I) Gevaar uit de ruimte. De dreiging komt niet alleen van meteorieten en asteroïden maar ook door een gat in het aardmagnetisch veld, niet te verwisselen met de ozonlaag. Vierhonderd tot vijfhonderd kilometer boven het zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan vallen in Space Shuttles de laptops uit. Het contact met onderzoekssatellieten gaat verloren en astronauten krijgen slechts in een paar minuten tijd de helft van hun dagelijkse dosis straling. Sommige onderzoekers spreken al van een “kosmische Bermuda driehoek”. Waar dat allemaal vandaan komt, dat bespreken we met Dr. IngoWardinski. Hij is geofysicus aan het Duits geofysisch onderzoekscentrum in Potsdam.  Goedemorgen!
IW) Goedemorgen.
I) Wat is dat eigenlijk, aardmagnetisch veld, waarom is het er?
IW) Het aardmagnetisch veld is een elektromagnetisch veld wat door processen binnen in de aarde wordt opgewekt. Het functioneert min of meer als beschermschild tegen de zonnestormen en zonnewinden, dus tegen alle hoog-energetische straling die van de zon komt.
I) Hoe wordt dit veld opgewekt, hoe ontstaat het?
IW) Dat moet je je zo voorstellen, het binnenste van de aarde, dat uitsluitend uit vloeibaar ijzer en nikkel bestaat en een temperatuur van zeg 3.000 tot 5.000 graden heeft, deze massa in de aardkern  is in beweging en door dit bewegingsproces ontstaat een magnetisch veld, dat door de aardmantel doordringt en door atmosferische lagen.
I) En zonder dit aardmagnetisch veld is er op aarde geen leven mogelijk?
IW) Dat kun je zo zeggen. Het is dan te vergelijken met bijvoorbeeld de situatie op Venus, waar de oppervlaktetemperatuur ongeveer 400 graden bedraagt, de atmosfeer voornamelijk uit stikstof en zwavelzuur zou bestaan en dan zijn er relatief gezien geen levenskansen.
I) Nu stel ik me zo’n magneetveld voor als een scherm, waarbij ik geen motief of oorzaak zie voor een gat in het scherm. Toch zit er een gat in. Hoe komt dat?
IW) Dat heeft niets te maken met de chaotische processen die zich in de aardkern afspelen. Deze processen zijn niet altijd constant, ze herstellen ook weer. Dit leidt in ieder geval altijd weer tot alamoni (onregelmatigheid).
I) De magneetveld-generator werkt dus niet altijd gelijkmatig, wordt niet altijd van dezelfde hoeveelheid energie voorzien?
IW) Ja, zo zou je het kunnen zien,
I) En hoe kan het dan gebeuren, dat in een Space Shuttle de laptops uitvallen?
IW) Wat wij nu al de laatste 50 jaar zien is dat de kracht van het aardmagnetisch veld met ongeveer 20 procent is gedaald. Wij vermoeden dat dit proces wellicht een signaal kan zijn voor een magnetische ompoling, dus dat de magnetische noordpool in een zuidpool verandert. In dit proces verzwakt het magnetisch veld en de hoog-energetische straling van de zon, deeltjesstraling e.d. kan tot diepere lagen, misschien zelfs tot de aardoppervlakte, doordringen. Deze hoog-energetische straling is er uiteindelijk de oorzaak van dat die laptops uitvallen.
I) U maakt me nu wel een beetje bang. Waarom zou uit de noordpool een zuidpool ontstaan en omgekeerd? Wat heeft dat voor reden, motief?
IW) De reden is natuurlijk..dat is moeilijk te zeggen. Het wezen van het aardmagnetische veld is in zo’n situatie niet variabel en we weten van metingen van oude gesteentes dat zo’n ompolingsproces  relatief vaak heeft plaats gevonden in de geschiedenis van de aarde. Zo’n ompoling vindt normaal gesproken iedere 800.000 jaar plaats. Het proces had al een paar honderdduizend jaar geleden moeten plaatsvinden en is dus te laat, over tijd.
I) Eigenlijk was de afspraak 21 december 2012. Die afspraak is men niet nagekomen, misschien dan nog in dit jaar? Als dit werkelijk gebeurt, dit fenomeen, levert dit dan voor ons mensen problemen op, dat het aardmagnetisch veld ons een paar dagen niet beschermt?
IW) Een probleem wordt het in ieder geval. Die hoog-energetische straling die de laptops vernietigt  zorgt ervoor dat er een verhoogd risico op huidkanker is, dat het leidt tot verbrandingen, dat pacemakers uitvallen, dat mobiele telefoons uitvallen en dat soort dingen.
I) U wilt dit toch niet aan een bepaalde datum verbinden, dat u zegt, oké, pas op, tegen die tijd beschermen we ons en gaan we allemaal in een aardmagneetveld bunker.
IW) Het is een proces dat relatief lang duurt. Misschien gebeurt het de komende honderd jaar of duizend jaar, we kunnen het niet precies zeggen. Het is niet acuut.
I) Honderd of duizend jaar, daar moeten we ons dan toch op voorbereiden. Schrijf het in uw agenda, dat mogelijk het aardmagnetisch veld verandert, dat de noordpool in de zuidpool verandert en dat dan dingen kunnen gebeuren zoals pacemakers die niet meer werken en laptops die niet meer functioneren, waarbij het tweede niet zo erg is als het eerste. Ik bedank Dr. Ingo Wardinski, geofysicus van het Duits geofysisch onderzoekscentrum in Potsdam.